નવી દિલ્હી : દેશના નાગરિકોના આરોગ્ય અને સામાજિક સ્થિતિનો ચિતાર આપતા સત્તાવાર 'નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે' (NFHS) ના તાજેતરના ડેટા સંગ્રહને લઈને એક નવો અને મોટો વિવાદ ઉભો થયો છે. સર્વેક્ષણ દરમિયાન દેશભરમાંથી કોરોના મહામારી (કોવિડ-૧૯) ના કારણે થયેલા મોતો, ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં શૌચાલયની ઉપલબ્ધતા તેમજ પરિવારો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા રાંધણ ગેસ અને અન્ય ઇંધણ સંબંધિત અતિ મહત્વના આંકડા એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, આશ્ચર્યજનક રીતે જ્યારે આ સર્વેની સત્તાવાર ફેક્ટશીટ (મુખ્ય માહિતી પત્રિકા) જાહેર કરવામાં આવી, ત્યારે આ તમામ મહત્વપૂર્ણ વિગતો તેમાંથી ગાયબ જોવા મળી છે.

આરોગ્ય ક્ષેત્રના અગ્રણી સંશોધકો, સામાજિક કાર્યકરો અને આંકડાશાસ્ત્રીઓએ સરકારના આ વલણ સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવવાનું શરૂ કર્યું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, કોવિડ-૧૯ દરમિયાન દેશમાં ખરેખર કેટલા લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા અને સરકારની મહત્વકાંક્ષી યોજનાઓ છતાં જમીની સ્તરે શૌચાલય તેમજ સ્વચ્છ ઇંધણ (LPG) ની સ્થિતિ શું છે, તે જાણવા માટે આ ડેટા અત્યંત અનિવાર્ય હતો. જ્યારે જમીન પર જઈને આટલા મોટા પાયે લાખો પરિવારોની પૂછપરછ કરીને ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો, તો પછી તેને સત્તાવાર ફેક્ટશીટમાંથી કેમ બાકાત રાખવામાં આવ્યો, તે એક મોટો વહીવટી પ્રશ્ન બની ગયો છે.

સર્વે સાથે સંકળાયેલા આંતરિક સૂત્રો પાસેથી મળતી વિગતો મુજબ, ક્ષેત્રિય સ્તરેથી જે આંકડાઓ આવ્યા હતા તે કદાચ સરકારના અત્યાર સુધીના સત્તાવાર દાવાઓ કરતાં જુદા હોઈ શકે છે, જેના કારણે આ વિગતો જાહેર કરવાનું છેલ્લી ઘડીએ ટાળવામાં આવ્યું હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. ખાસ કરીને સ્વચ્છ ભારત અભિયાન અંતર્ગત બનેલા શૌચાલયોના ઉપયોગ અને ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ ગેસ સિલિન્ડરના રીફિલિંગ અંગેના વાસ્તવિક આંકડા નીતિ ઘડનારાઓ માટે ખૂબ મહત્વના હોય છે. આ મહત્વની માહિતી છુપાવવાને કારણે ભવિષ્યમાં સ્વાસ્થ્ય અને સામાજિક કલ્યાણની યોજનાઓ બનાવવામાં મોટી મુશ્કેલી પડી શકે છે.

બીજી તરફ, આ વિવાદ અંગે સંબંધિત મંત્રાલય કે સર્વે કરનારી સત્તાવાર એજન્સી દ્વારા હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ કે સંતોષકારક ખુલાસો કરવામાં આવ્યો નથી. વૈજ્ઞાનિકો અને પ્રોફેસરોની બનેલી એક સંયુક્ત સમિતિએ કેન્દ્ર સરકારને પત્ર લખીને માંગ કરી છે કે, જનતાના ટેક્સના પૈસાથી કરવામાં આવેલા આ સર્વેના તમામ રો-ડેટા (મૂળ આંકડા) ને કોઈ પણ જાતના ફિલ્ટર વગર સાર્વજનિક કરવામાં આવે. દેશની વાસ્તવિક સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ અને કોરોના કાળની સાચી તસવીર સામે લાવવા માટે આ ગુમ થયેલી માહિતીને ફેક્ટશીટમાં તાકીદે ઉમેરવી અત્યંત જરૂરી છે, જેથી દેશમાં પારદર્શકતા જળવાઈ રહે.