નવી દિલ્હી, તા. 08: નેપાળમાં હાલમાં એક ખૂબ જ રસપ્રદ અને તેટલી જ જોખમી ભૂ-રાજકીય રમત રમાઈ રહી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી નેપાળમાં ભ્રષ્ટાચાર અને આર્થિક અસમાનતા વિરુદ્ધ જે રીતે Gen Z (યુવા પેઢી) એ અવાજ ઉઠાવ્યો છે, તેનાથી સત્તાના સમીકરણો બદલાઈ ગયા છે. આ બદલાવને પારખીને હવે અમેરિકા અને ચીન બંને નેપાળી યુવાનોને પોતાના પ્રભાવ હેઠળ લાવવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે. બંને મહાસત્તાઓ યુવા નેતૃત્વ અને કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમોના નામે નેપાળમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવાના 'લાંબા ગાળાના પ્લાન' પર કામ કરી રહી છે.
વૈશ્વિક સ્પર્ધાનું નવું કેન્દ્ર: નેપાળ
ચીને તાજેતરમાં 'ચાઇનીઝ એમ્બેસી યુથ પાયોનિયર પ્રોગ્રામ' શરૂ કર્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય નેપાળી યુવાનોને ચીનની વિકાસગાથા સાથે જોડવાનો અને તેમને ચીનની મુલાકાત કરાવવાનો છે. બીજી તરફ, અમેરિકાએ પણ તેની 'યુએસ એમ્બેસી યુથ કાઉન્સિલ (USYC)' માટે અરજીઓ ખોલી છે, જે કૌશલ્ય-આધારિત શિક્ષણ અને રોજગારક્ષમતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. બંને દેશોનો હેતુ સ્પષ્ટ છે: નેપાળના ભાવિ નેતાઓ અને વિચારકો સાથે અત્યારથી જ સંબંધો બાંધવા, જેથી ભવિષ્યમાં પોતાની વૈશ્વિક નીતિઓને નેપાળમાં સરળતાથી અમલી બનાવી શકાય.
ભારત માટે પડકાર અને તક
ભારત માટે નેપાળ માત્ર એક પડોશી દેશ નથી, પરંતુ સાંસ્કૃતિક, ભાષાકીય અને પારિવારિક સંબંધો ધરાવતું એક અતૂટ જોડાણ છે. જોકે, દિલ્હી હવે આ બાબતને હળવાશથી લઈ શકે તેમ નથી. નેપાળના યુવા રાજકીય ચહેરાઓ હવે ઇતિહાસના દમ પર નહીં, પરંતુ 'પરિણામ' ના દમ પર સંબંધોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતે પણ હવે યુવા વાર્તાલાપમાં વધુ રોકાણ કરવાની જરૂર છે. શૈક્ષણિક શિષ્યવૃત્તિ, આઈટી ક્ષેત્રે ભાગીદારી અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં સહયોગ દ્વારા ભારત નેપાળના યુવાનોના દિલ જીતી શકે છે.
નેપાળે સાવધ રહેવાની જરૂર છે
નેપાળી યુવાનો માટે આ એક તક છે, પણ સાથે સાથે સાવધાનીની પણ જરૂર છે. લેખકનું માનવું છે કે નેપાળે કોઈપણ વિદેશી કાર્યક્રમમાં જોડાતા પહેલા કૌશલ્ય સ્થાનાંતરણ અને સાચી ક્ષમતા નિર્માણ પર આગ્રહ રાખવો જોઈએ. સ્થાનિક ઉદ્યોગો, પર્યટન અને જળવિદ્યુત ક્ષેત્રે એવી તાલીમ મેળવવી જોઈએ જેથી નેપાળના તેજસ્વી યુવાનોએ રોજગાર માટે દેશ છોડીને વિદેશ ન જવું પડે. ગયા વર્ષના વિરોધ પ્રદર્શનોએ સાબિત કરી દીધું છે કે નેપાળના યુવાનો હવે જાગૃત છે. તેઓ નેપાળને કોઈનું 'રમકડું' કે 'રમતનું મેદાન' બનવા દેવા માંગતા નથી.
આ બદલાતા સમયમાં, ભારતે નેપાળ સાથેના સંબંધોમાં 'મોટા ભાઈ' ની ઈમેજમાંથી બહાર આવીને વધુ દૃશ્યમાન અને માંગ-આધારિત સહાય પર ભાર મૂકવો પડશે. જે દેશ પોતાની યુવા પેઢીને ઘરે બેઠા શ્રેષ્ઠ તકો આપી શકશે, ભવિષ્યના નેપાળ પર તેનો જ પ્રભાવ સૌથી વધુ રહેશે.