મુંબઈ, : ભારતીય રૂપિયો સતત ઘટી રહેલા મૂલ્ય અને વધતા તેલના ભાવ સામે ઝઝૂમી રહ્યો છે, ત્યારે તેને મજબૂત કરવા માટે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) અને દેશની અગ્રણી બેંકોએ કમર કસી છે. વિદેશમાં રહેતા ભારતીયો (NRI) ને આકર્ષવા માટે બેંકોએ તેમની ફોરેન કરન્સી ડિપોઝિટ (FCNR-B) પર વ્યાજ દરોમાં આક્રમક વધારો કર્યો છે. આ એક એવી વ્યૂહરચના છે જેનો હેતુ દેશમાં વિદેશી મુદ્રાનો ભંડાર વધારવાનો અને રૂપિયાને સ્થિર કરવાનો છે.
બેંકો વચ્ચે વ્યાજ દરોની સ્પર્ધા:
હાલમાં, યસ બેંક અને એયુ સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક જેવી સંસ્થાઓ પાંચ વર્ષની મુદતની થાપણો પર ૭.૧% જેટલું આકર્ષક વ્યાજ આપી રહી છે. બીજી તરફ, એચડીએફસી બેંક અને સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા પણ ૬% સુધીના દરો ઓફર કરી રહી છે, જ્યારે કરુર વૈશ્ય બેંકે તેના દરો વાર્ષિક ૭% સુધી પહોંચાડ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, મોટી અને સુસ્થાપિત બેંકો પાસે પહેલેથી જ વિશાળ NRI આધાર હોવાથી તેમને દરો વધારવાનું ઓછું દબાણ છે, પરંતુ નાની અને ઉભરતી બેંકો નવા ગ્રાહકો મેળવવા માટે અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવી રહી છે.
આ વ્યૂહરચનાનું ગુપ્ત પાસું - 'લીવરેજ પ્લે':
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સૌથી મોટો વળાંક RBI દ્વારા લેવાયેલા એક નિર્ણયમાં છે, જેમાં બેંકોને આ થાપણો સામે લેટર ઓફ ક્રેડિટ અથવા ગેરંટી જારી કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. આનાથી એક નવું 'લીવરેજ' મોડેલ ખૂલ્યું છે. વ્યવહારમાં, કોઈ NRI જો ૧ મિલિયન ડોલર જમા કરાવે, તો તે બેંકની ગેરંટીનો ઉપયોગ કરીને વધારાના ૧૦ થી ૨૦ મિલિયન ડોલર ઉધાર લઈ શકે છે અને ભારતીય સિસ્ટમમાં રોકાણ કરી શકે છે. આનાથી દેશમાં આવનારા ડોલરનો અંદાજ જે પહેલા ૨૫ અબજ ડોલર હતો, તે હવે વધીને ૪૫ થી ૫૫ અબજ ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે.
૨૦૧૩ની સફળ પ્લેબુકનું પુનરાગમન:
આ વ્યૂહરચના વર્ષ ૨૦૧૩ના 'ટેપર ટેન્ટ્રમ' દરમિયાન અપનાવવામાં આવેલી પ્લેબુકનું નવું સ્વરૂપ છે. તે સમયે પણ RBI એ સમાન પગલાં ભરીને ૩૪ અબજ ડોલરનું ભંડોળ આકર્ષ્યું હતું, જેણે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને કપરા કાળમાં સ્થિરતા આપી હતી. ઇન્ડિયા રેટિંગ્સના મતે, જો આ આક્રમક પ્રવાહ સફળ રહ્યો, તો રૂપિયો ટૂંક સમયમાં રૂ. ૯૫ પ્રતિ ડોલરથી મજબૂત થઈને રૂ. ૯૦-૯૩ ની રેન્જમાં સ્થિર થઈ શકે છે.

આ પહેલ માત્ર બેંકિંગ ક્ષેત્રના 'લોન-ટુ-ડિપોઝિટ રેશિયો' ને સુધારશે એટલું જ નહીં, પરંતુ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ક્રેડિટ વૃદ્ધિની મંદીને પણ વેગ આપશે. NRI માટે પણ આ એક સુવર્ણ તક છે, કારણ કે તેઓ તેમના રોકાણ પર ૧૨% જેટલું અસરકારક ડોલર વળતર મેળવી શકે છે. ભારતની આ આર્થિક કવાયત આવનારા સમયમાં ચલણના બજારમાં મોટું પરિવર્તન લાવવા સક્ષમ છે.