નવી દિલ્હી  બ્રહ્માંડ અને અવકાશી વિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો, જ્યોતિષીઓ અને આકાશ પ્રેમીઓ માટે એક રોમાંચક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વર્ષ ૨૦૨૬નું બીજું અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ આગામી બુધવાર, ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ થવા જઈ રહ્યું છે. ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ મહિનામાં અનુક્રમે સૂર્ય અને ચંદ્રગ્રહણની જોડી જોયા બાદ, હવે ઓગસ્ટ મહિનામાં આ અદ્ભુત અવકાશી નઝારો જોવા મળશે. આ વખતે આ ઘટના ખાસ છે કારણ કે તે એક 'પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ' (Total Solar Eclipse) હશે, જે છેલ્લા બે વર્ષથી વધુ સમયમાં પ્રથમ વખત આકાશમાં આવો અદભુત નઝારો બનાવશે.
ખગોળશાસ્ત્રીઓના સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, આ સૂર્યગ્રહણ વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં લાંબા કલાકો સુધી ચાલશે. ભારતીય સમયાનુસાર, આ ગ્રહણ ૧૨ ઓગસ્ટની મોડી રાત્રે ૦૯:૦૪ વાગ્યાથી શરૂ થશે અને મધ્યરાત્રિ બાદ એટલે કે ૧૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ સુધી ચાલુ રહેશે. જો કે, સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી અફવાઓથી વિપરીત, આ ચાલુ સદીનું સૌથી લાંબુ સૂર્યગ્રહણ નથી; આ સદીના સૌથી લાંબા સૂર્યગ્રહણનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડ આગામી વર્ષ ૨૦૨૭માં બનવાની સંભાવના છે.
શું ભારતમાં જોવા મળશે આ સૂર્યગ્રહણ?
આ વૈશ્વિક અવકાશી ઘટનાને લઈને ભારતીય ઉપખંડના લોકોમાં ભારે ઉત્સુકતા છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી ભારતીયો માટે એક નિરાશાજનક સમાચાર છે. આ ગ્રહણ જ્યારે શરૂ થશે ત્યારે ભારતમાં રાત્રિના ૯ વાગ્યાનો સમય હશે. રાત્રિના સમયે સૂર્ય ક્ષિતિજની નીચે (પૃથ્વીની બીજી બાજુ) હોવાના કારણે, આ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં ક્યાંય પણ દૃશ્યમાન થશે નહીં. આથી, ભારતમાં આ ગ્રહણનો કોઈ ધાર્મિક કે સૂતક કાળ પણ માન્ય રહેશે નહીં.
બીજી તરફ, પશ્ચિમી દેશોમાં આ ગ્રહણનો ભવ્ય નઝારો જોવા મળશે. મેક્સિકો, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) અને કેનેડાના વિવિધ ભાગોમાંથી આ પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાશે, જ્યાં ભરબપોરે પણ રાત જેવો માહોલ સર્જાશે. આ સિવાય યુરોપ, આફ્રિકા અને ઉત્તર અમેરિકાના અન્ય ભાગોમાં લોકો 'આંશિક સૂર્યગ્રહણ'નો અદભુત નઝારો માણી શકશે, જેમાં સૂર્યનો માત્ર અમુક ભાગ જ ચંદ્ર પાછળ ઢંકાયેલો દેખાશે.
કેવી રીતે સર્જાય છે પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ?
ખગોળ વિજ્ઞાન અનુસાર, સૂર્યગ્રહણ એક સંપૂર્ણ કુદરતી ભૌગોલિક ઘટના છે. જ્યારે ચંદ્ર પોતાની ભ્રમણકક્ષામાં ફરતા ફરતા પૃથ્વી અને સૂર્યની બરાબર વચ્ચે આવી જાય છે, ત્યારે તે સૂર્યના પ્રકાશને પૃથ્વી સુધી પહોંચતો અટકાવે છે. આ સ્થિતિમાં ચંદ્રનો પડછાયો પૃથ્વી પર પડે છે. જ્યારે ચંદ્ર સૂર્યને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી દે છે, ત્યારે તેને 'પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ' કહેવાય છે. આ અદભુત સંરેખણ માત્ર અમાસના દિવસે જ શક્ય બને છે. આ સિવાય જ્યારે સૂર્યનો માત્ર એક ભાગ ઢંકાય ત્યારે 'આંશિક' અને જ્યારે ચંદ્ર બરાબર વચ્ચે આવીને સૂર્યની ફરતે કંકણ જેવો આકાર બનાવે ત્યારે તેને 'વલયાકાર' (Ring of Fire) સૂર્યગ્રહણ કહેવામાં આવે છે.