વોશિંગ્ટન : વૈશ્વિક વિજ્ઞાન અને તબીબી સંશોધનના ક્ષેત્રમાં ભારતીય પ્રતિભાઓનો ડંકો સતત વાગી રહ્યો છે. મૂળ ભારતના અને હાલ અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટીમાં ઇમ્યુનોલોજી (રોગપ્રતિકારક વિજ્ઞાન) ના સહાયક પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપતા ડૉ. આકાંક્ષા જૈનને અમેરિકાના અતિ પ્રતિષ્ઠિત '૨૦૨૬ રીટા એલન ફાઉન્ડેશન સ્કોલર્સ એવોર્ડ' (Rita Allen Foundation Scholars Award) માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. સમગ્ર અમેરિકામાંથી બાયોમેડિકલ ક્ષેત્રના માત્ર સાત પ્રારંભિક-કારકિર્દી સંશોધકોની જ આ ખાસ સ્કોલરશિપ માટે પસંદગી કરવામાં આવી છે, જેમાં આકાંક્ષા જૈને સ્થાન મેળવીને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું ગૌરવ વધાર્યું છે.
રીટા એલન ફાઉન્ડેશને ગઈકાલે (૧૧ જૂને) આ વર્ષના વિજેતાઓની સત્તાવાર જાહેરાત કરી હતી. આ પુરસ્કાર હેઠળ ડૉ. આકાંક્ષા જૈનને તેમના હાઈ-રિસ્ક અને સમાજ પર મોટી અસર કરી શકે તેવા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને આગળ ધપાવવા માટે આગામી ૫ વર્ષ સુધી વાર્ષિક ૧,૧૦,૦૦૦ ડોલર (આશરે ₹૯૧ લાખથી વધુ) નું માતબર અનુદાન (ગ્રાન્ટ) આપવામાં આવશે.
વારંગલની શૈક્ષણિક સફરથી લઈને અમેરિકાના લેબ સુધી
ડૉ. આકાંક્ષા જૈનનો શૈક્ષણિક પાયો ભારતમાં જ નખાયો હતો. તેમણે ભારતની પ્રતિષ્ઠિત નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (NIT) વારંગલમાંથી એન્જિનિયરિંગમાં સ્નાતક (ગ્રેજ્યુએશન) ની ડિગ્રી મેળવી હતી. ત્યારબાદ તેઓ વધુ અભ્યાસ માટે અમેરિકા ગયા અને ટેક્સાસ યુનિવર્સિટી સાઉથવેસ્ટર્ન મેડિકલ સેન્ટરમાંથી પીએચ.ડી. (Ph.D.) ની પદવી પૂર્ણ કરી હતી.
હાલમાં તેમનું સંશોધન માનવ શરીરના 'ક્રોનિક પેઇન' એટલે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતા અસહ્ય દુખાવા અને આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) વચ્ચેના આંતરિક જોડાણ પર કેન્દ્રિત છે. તેઓ ખાસ કરીને 'ટી કોષો' (T-cells) પર કામ કરી રહ્યા છે, જે સામાન્ય રીતે અત્યાર સુધી માત્ર ચેપ અને કેન્સર સામે લડવા માટે જ જાણીતા હતા.
દુનિયાના કરોડો દર્દીઓ માટે સંજીવની બનશે આ સંશોધન
ડૉ. આકાંક્ષા જૈનની પ્રયોગશાળા (લેબોરેટરી) એ એક અત્યંત ચોંકાવનારી શોધ કરી છે કે જ્યારે શરીરમાં કોઈ નસ કે ચેતા (Nerve) ક્ષતિગ્રસ્ત થાય છે, ત્યારે આ ટી-કોષો ત્યાં ઘૂસી જાય છે. આ પ્રક્રિયા ઓટોઇમ્યુન ડિસીઝ (જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પોતાના જ કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે) જેવી જ હોય છે. આ શોધથી એવી પ્રબળ શક્યતા વધી ગઈ છે કે ચેતાઓની ઈજા લાંબા ગાળાના અસહ્ય ન્યુરોપેથિક પીડામાં પરિણમે છે.
પોતાની આ સફળતા પર ખુશી વ્યક્ત કરતા ડૉ. આકાંક્ષા જૈને જણાવ્યું હતું કે, "અમારો લાંબા ગાળાનો ધ્યેય ક્રોનિક પેઇનથી પીડાતા દર્દીઓ માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર આધારિત (Immune-based therapy) નવી સારવાર પદ્ધતિઓ વિકસાવવાનો છે. રીટા એલન ફાઉન્ડેશનનો આ પુરસ્કાર મને ઇમ્યુનોલોજી અને ન્યુરોસાયન્સના આંતરછેદ પર એવા મહત્વાકાંક્ષી સંશોધનો કરવાની સ્વતંત્રતા આપશે, જેને પરંપરાગત ભંડોળ દ્વારા સપોર્ટ મળવો મુશ્કેલ હોય છે."
નોબેલ વિજેતાઓની યાદીમાં સામેલ થવા તરફ પ્રયાણ
વર્ષ ૧૯૭૬ માં શરૂ થયેલા આ રીટા એલન સ્કોલર્સ પ્રોગ્રામે અત્યાર સુધીમાં ૨૨૫ થી વધુ દિગ્ગજ સંશોધકોને સપોર્ટ કર્યો છે. આ પ્રોગ્રામના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ આગળ જતાં વિજ્ઞાન જગતનું સર્વોચ્ચ સન્માન 'નોબેલ પુરસ્કાર' અને 'નેશનલ સાયન્સ મેડલ' મેળવી ચૂક્યા છે. આ વર્ષે આકાંક્ષાની સાથે સ્ટેનફોર્ડ, કોર્નેલ અને કોલંબિયા જેવી વિશ્વવિખ્યાત યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકો સામેલ છે. ડૉ. આકાંક્ષા જૈનનું આ સંશોધન ભવિષ્યમાં વિશ્વભરના એવા લાખો-કરોડો લોકો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે જેઓ વર્ષોથી સાયટીકા, ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી કે અન્ય ગંભીર ક્રોનિક પીડાઓથી પીડાઈ રહ્યા છે.