નવી દિલ્હી, : વૈશ્વિક રાજકારણના બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે ભારતની સૈન્ય અને તકનીકી ક્ષમતાઓને અભૂતપૂર્વ ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે જૂન ૨૦૨૬ માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ફ્રાન્સ મુલાકાત દરમિયાન ભારત ૧૧૪ રાફેલ ફાઇટર જેટના મેગા-ડીલ સાથે વિમાનનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ 'સોર્સ કોડ' મેળવવા કટિબદ્ધ બન્યું છે, જેની સાથે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) થી લઈને સેમિકન્ડક્ટર સુધીના ૧૨ નવા વ્યૂહાત્મક કરારો પર હસ્તાક્ષર કરીને દેશના સંરક્ષણ અને ડિજિટલ લેન્ડસ્કેપને કાયમ માટે બદલી નાખવાની મહત્વાકાંક્ષી સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

ભારત ફ્રાન્સ સંબંધો: આજે, જ્યારે દુનિયા બે બ્લોકમાં વહેંચાયેલી લાગે છે અને વૈશ્વિક રાજકારણના સમીકરણો દરરોજ બદલાઈ રહ્યા છે, ત્યારે ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેનો પરસ્પર વિશ્વાસ રાજદ્વારીના નવા કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. જૂન 2026 માં વડાપ્રધાનની મુલાકાતને ફક્ત કાગળના કરારોના ચશ્મા દ્વારા જોઈ શકાતી નથી. આ વખતે, દાવ ઊંચા છે. એક તરફ, ભારત 114 રાફેલ જેટ માટેના મેગા-ડીલમાં વિમાનનો સોર્સ કોડ મેળવવા માટે કટિબદ્ધ છે, જ્યારે બીજી તરફ, AI થી સેમિકન્ડક્ટર સુધીના 12 નવા કરારો દેશની સુરક્ષા અને સંરક્ષણ ટેકનોલોજીના સમગ્ર લેન્ડસ્કેપને બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. પરંતુ રાજદ્વારીની આ મજબૂત ઇમારતની સાચી ઊંડાઈને સમજવા માટે, આપણે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં બંને દેશોએ વિશ્વાસ સાથે જે પાયો પોષ્યો છે તે જોવો જોઈએ.

બંને દેશો વચ્ચેના સત્તાવાર સંબંધો 1947 માં સ્વતંત્રતા પછી તરત જ શરૂ થયા હતા. પરંતુ આ મિત્રતામાં સૌથી મોટો અને નિર્ણાયક વળાંક 1998 માં આવ્યો, જ્યારે ફ્રાન્સ ભારત સાથે "વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી" માં પ્રવેશ કરનાર પ્રથમ પશ્ચિમી દેશ બન્યો. ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે 1998 માં પોખરણ પરમાણુ પરીક્ષણો પછી જ્યારે આખી દુનિયાએ ભારત તરફ પીઠ ફેરવી અને ગંભીર પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે પણ ફ્રાન્સ, ભારતની મજબૂરીઓને સમજીને, તેની સાથે મજબૂત રીતે ઊભું રહ્યું. ફ્રાન્સ ભારત માટે આટલું મહત્વપૂર્ણ કેમ છે? પોતાની શરતો પર કાર્ય કરવાનો સહિયારો દ્રષ્ટિકોણ, વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પર બિનશરતી સમર્થન અને હિન્દ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ચીનનો સામનો કરવો વગેરે બાબતો છે. છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં, બંને દેશોએ સંયુક્ત રીતે એવા નિર્ણયો લીધા છે જેના કારણે આ સંબંધ અતૂટ બન્યો છે, જેમાં ૧૯૯૮ (વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી), ૨૦૦૮ (નાગરિક પરમાણુ સહકાર), ૨૦૧૬ (૩૬ રાફેલ વિમાનો માટેનો સોદો), 2018 (લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ એગ્રીમેન્ટ), 2023 ('હોરાઇઝન 2047' રોડમેપ) અને ફેબ્રુઆરી 2026 માં શરૂ થયેલ 'ભારત-ફ્રાન્સ ઇનોવેશન યર' નો સમાવેશ થાય છે.

બંને લોકતાંત્રિક દેશો વચ્ચેનો આ ઐતિહાસિક ગુણાત્મક સંબંધ અગાઉ માત્ર પરંપરાગત સૈન્ય ખરીદી પૂરતો સીમિત હતો, પરંતુ ફ્રાન્સ દ્વારા ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર (ToT) ની મંજૂરી મળતાં હવે તે સંયુક્ત સંશોધન અને સ્થાપિત ઉત્પાદન ભાગીદારીમાં તબદીલ થઈ ચૂક્યો છે. હાલમાં બંને દેશોના વિદેશ મંત્રાલયના ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિઓ આ ૧૨ સમજૂતી કરારો (MoUs) ની અંતિમ કાનૂની શરતોને આખરી ઓપ આપી રહ્યા છે. આગામી દિવસોમાં આ મેગા ડિફેન્સ ડીલના અમલીકરણ માટે સંયુક્ત કાર્યકારી જૂથની જાહેરાત કરવામાં આવશે, જે અંતર્ગત હિંદ મહાસાગરમાં સંયુક્ત નૌકાદળ પેટ્રોલિંગ વધારવા અને ભારતમાં જ ફ્રેન્ચ સહયોગથી અત્યાધુનિક સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ સ્થાપવાની પ્રક્રિયાને વધુ વેગવંતી બનાવવાની કાનૂની અને વ્યાપારી કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે તેવી મજબૂત સંભાવના છે.