હોસુર: દક્ષિણ તમિલનાડુના હોસુર ખાતે આવેલી ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સની આઇફોન કમ્પોનન્ટ્સ ફેક્ટરીમાંથી છોડવામાં આવતા કેમિકલયુક્ત ગંદા પાણીએ નજીકના ખેતરો અને ભૂગર્ભજળને ગંભીર રીતે દૂષિત કર્યું હોવાનો સનસનાટીભર્યો આરોપ ભારતના પ્રદૂષણ નિયમનકારે લગાવ્યો છે. તમિલનાડુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા જારી કરાયેલી સત્તાવાર નોટિસમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે જો ટાટા જૂથ આ મામલે વહીવટી સ્તરે સંતોષકારક ખુલાસો નહીં આપે તો પર્યાવરણીય નિયમોના ભંગ બદલ ફેક્ટરીનો વીજ પુરવઠો કાપીને તેને તાત્કાલિક અસરથી ફરજિયાત બંધ કરી દેવામાં આવશે. આઇફોન ઉત્પાદનમાં વૈવિધ્ય લાવવાના એપલ (Apple) ના વૈશ્વિક પ્રયાસો વચ્ચે દક્ષિણ એશિયાના આ બીજા સૌથી મોટા સપ્લાયર પ્લાન્ટ સામેની કાનૂની કાર્યવાહીથી વ્યાપારી વર્તુળોમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.
આ પર્યાવરણીય વિવાદની વિગતવાર વિગત એ છે કે સ્થાનિક ખેડૂતો મહિનાઓથી ફરિયાદ કરી રહ્યા હતા કે ફેક્ટરીના દૂષિત પાણીથી તેમની ખેતીની જમીન અને ખુલ્લા કુવાઓ બગડી રહ્યા છે, જેના પગલે ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ અને મે ૨૦ctx વચ્ચે પાંચ વખત સરકારી નિરીક્ષણો કરવામાં આવ્યા હતા. રોઇટર્સ (Reuters) દ્વારા સમીક્ષા કરાયેલી સત્તાવાર ત્રણ પાનાની નોટિસ અનુસાર, ટાટાએ તેની સુવિધાની અંદર વરસાદી પાણીના સંગ્રહના તળાવમાં ફેક્ટરીનું ગંદુ પાણી છોડ્યું હતું, જે ઓવરફ્લો થઈને બાજુના ખેતરોના કુવાઓમાં ભળી ગયું હતું. બીજી તરફ, ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સે એક સત્તાવાર નિવેદનમાં આ આરોપોને નકારતા જણાવ્યું છે કે માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળા દ્વારા કરાયેલા સ્વતંત્ર વિશ્લેષણમાં સાબિત થયું છે કે કંપની બધા જ નિયમનકારી ધોરણોનું સંપૂર્ણ પાલન કરે છે અને સ્થાનિક સમુદાયોના રક્ષણ માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
ભારતમાં કાર્યરત વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન માટે આ પ્રકારની શિસ્તબદ્ધ કાર્યવાહી નવી નથી, કારણ કે ૨૦૨૪ માં પણ પર્યાવરણીય ખામીઓ સામે આવ્યા બાદ મર્સિડીઝ-બેન્ઝે તેની કાર ફેક્ટરીમાં ગંદા પાણીના વ્યવસ્થાપનમાં સુધારો કરવો પડ્યો હતો. ભારતના પર્યાવરણ મંત્રાલયે તાજેતરમાં સંસદમાં જાહેર કરેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, દેશના ૫.૪ લાખથી વધુ ઉદ્યોગોમાંથી આશરે ૪.૪% એકમો પર્યાવરણીય ધોરણોનું પાલન કરતા નથી, જે અંતર્ગત અત્યાર સુધીમાં ૩,૬૦૦ થી વધુ એકમોને સીલ કરવામાં આવ્યા છે. હોસુર પ્લાન્ટની આ નવીનતમ સમસ્યા એપલની મુશ્કેલીઓમાં વધારો કરે છે, કારણ કે આ અગાઉ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં આ જ પ્લાન્ટમાં લાગેલી આગ અને ૨૦૨૪ માં જ મુખ્ય સપ્લાયર ફોક્સકોન દ્વારા પરિણીત મહિલાઓને નોકરીમાંથી બાકાત રાખવાના વિવાદો પણ ભારે ચર્ચામાં રહ્યા હતા.
વૈશ્વિક બજારના અંદાજો મુજબ, ચાર વર્ષ પહેલાં વૈશ્વિક સ્તરે માત્ર ૬% હિસ્સો ધરાવતું ભારત ચાલુ વર્ષે એટલે કે ૨૦ctx માં દુનિયાના કુલ આઇફોનના ૨૬% ઉત્પાદન સાથે અગ્રણી કેન્દ્ર બનવા જઈ રહ્યું છે, જેના કારણે સપ્લાય ચેઈનની સાતત્યતા જાળવવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. હવે પછીના આગામી તબક્કામાં, તમિલનાડુ સરકારના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને પ્રદૂષણ બોર્ડના આઈટી તેમજ પર્યાવરણ નિષ્ણાતોની ટીમ ટાટા દ્વારા રજૂ કરાયેલા લેબોરેટરી રિપોર્ટ્સની કાયદાકીય સમીક્ષા કરશે. આગામી સમયમાં, ઔદ્યોગિક વિકાસની સાથે પ્રકૃતિની સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા ગ્રીન ટેકનોલોજી આધારિત નવા વેસ્ટ-વોટર મેનેજમેન્ટ ડિજિટલ મોનિટરિંગ આલ્ગોરિધમ્સ તમામ મોટી ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ફેક્ટરીઓ માટે ફરજિયાત બનાવવામાં આવે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.