નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પેટ્રોલ પંપ પરથી જથ્થાબંધ ડીઝલ ખરીદી પર અચાનક પ્રતિબંધ મૂકવાના અને રિટેલ આઉટલેટ્સ દ્વારા દરરોજ પ્રતિ ગ્રાહક કે વાહન માત્ર ૨૦૦ લિટર સુધીનું વેચાણ મર્યાદિત કરવાના કડક આદેશને કારણે દેશભરની હોસ્પિટલો, આઇટી કેમ્પસ, ડેટા સેન્ટરો અને ઔદ્યોગિક એકમોમાં પાવર બેકઅપને લઈને ભારે ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે. ગત ૧૧ જૂનના રોજ જારી કરાયેલા આ નવા સરકારી નિયમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક સ્તરે ઇંધણનો પુરવઠો બચાવવાનો અને છૂટક ગ્રાહકો માટેના ડાયવર્ઝનને રોકવાનો છે. પરંતુ, પીક-ડિમાન્ડ અને ઈમરજન્સી દરમિયાન વીજ પુરવઠો જાળવી રાખવા માટે સંપૂર્ણપણે ડીઝલ જનરેટર (DG Sets) પર નિર્ભર રહેતા હેલ્થકેર અને ટેકનોલોજી સેક્ટરમાં આ ઓપરેશનલ નિયંત્રણોને કારણે અવિરત વીજળીના આયોજન પર બહુ મોટો પ્રહાર થયો છે.
આ આર્થિક અને ઓપરેશનલ કટોકટીની વિગતવાર વિગત એ છે કે સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ પડવાના કારણે ખાસ કરીને દર્દીઓની સર્જરી, સઘન સંભાળ એકમો (ICU) અને ક્રિટિકલ લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ ધરાવતી હોસ્પિટલો સૌથી વધુ સંવેદનશીલ બની છે. હોસ્પિટલ ચેઇનના એક એક્ઝિક્યુટિવે સત્તાવાર ક્વોટ્સ (Quotes) આપતા જણાવ્યું કે, "ઘણી હોસ્પિટલો મહત્વપૂર્ણ કાર્યો માટે ફક્ત ગ્રીડ વીજળી પર આધાર રાખતી નથી, કારણ કે અવિરત વીજળી સાથે કોઈ સમજૂતી થઈ શકે નહીં." સરકારી આદેશ હેઠળ આવા વાણિજ્યિક ગ્રાહકોએ હવે રિટેલ પંપને બદલે સમર્પિત જથ્થાબંધ સપ્લાય ચેનલો દ્વારા જ મોંઘા ભાવે ઇંધણ મેળવવું પડશે. પીક અવર્સ દરમિયાન ગ્રીડ પાવર ટેરિફ અને કેપ્ટિવ ડીઝલ ઉત્પાદનના ખર્ચ વચ્ચે મોટો તફાવત હોવાથી ઘણી આઇટી કંપનીઓ અને ડેટા સેન્ટરો પણ પોતાના ખર્ચનું સંચાલન કરવા માટે જનરેટર સેટનો જ આશરો લેતી હતી, જે આ નવા નિયમોથી પ્રભાવિત થશે.
આ રેશનિંગ પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે જથ્થાબંધ સપ્લાય ચેનલો કરતાં રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પર ઇંધણના ભાવો નોંધપાત્ર રીતે ઓછા હોવાથી ગ્રાહકો પંપ તરફ વળ્યા હતા. હાલમાં દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પંપ પર ડીઝલનો ભાવ ₹૯૫.૨૦ પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે તેની સામે જથ્થાબંધ (Bulk) વેચાણનો ભાવ ₹૧૩૪.૫૦ છે. આશરે ₹૩૯.૩૦ ના આ જંગી પ્રાઇસ ડિફરન્સને કારણે સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ બસો, ટ્રકિંગ ઓપરેટરો અને ખાનગી આઉટલેટ્સના ગ્રાહકો પણ પીએસયુ (PSU) પંપ પર ખરીદી વધારી રહ્યા હતા, જેના લીધે સ્થાનિક સ્તરે અછત વર્તાઈ રહી હતી. ફેબ્રુઆરી મહિનામાં પશ્ચિમ એશિયાના સંકટ બાદ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ખર્ચમાં થયેલા વધારાથી સામાન્ય જનતાને બચાવવા માટે સરકારી તેલ કંપનીઓએ છૂટક ભાવો સ્થિર રાખ્યા હતા, જ્યારે ટેલિકોમ ટાવર્સ અને પાવર પ્લાન્ટ્સ જેવા મોટા ઉદ્યોગો પાસેથી સંપૂર્ણ બજાર ભાવ વસૂલવામાં આવી રહ્યા છે.
આ આકરા નિયંત્રણો આગામી ૯૦ દિવસ સુધી સમગ્ર દેશમાં અમલી રહેવાના હોવાથી લવચીક ખરીદી પર આધાર રાખતી નાની સંસ્થાઓએ પોતાની ખરીદી પદ્ધતિઓમાં તાત્કાલિક ફેરફાર કરવો પડશે. હવે પછીના આગામી તબક્કામાં, ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિએશન્સ અને મેડિકલ કાઉન્સિલ દ્વારા હોસ્પિટલો અને ટેલિકોમ નેટવર્ક્સ જેવી આવશ્યક સેવાઓને આ કડક ઇંધણ મર્યાદિત આદેશમાંથી સત્તાવાર મુક્તિ આપવા માટે કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય સમક્ષ વહીવટી રજૂઆતો કરવામાં આવશે. આગામી સમયમાં, બલ્ક સપ્લાય પ્રોક્યોરમેન્ટને સરળ બનાવવા, ઇંધણના ડાયવર્ઝનની કડક દેખરેખ રાખવા અને તમામ સરકારી તેમજ ખાનગી પંપ પર ડિજિટલ રેશનિંગ કાર્ડ અથવા ઓટોમેટેડ વેરિફિકેશન આલ્ગોરિધમ્સ લાગુ કરવા માટે સરકાર ટૂંક સમયમાં જ નવી ઓપરેશનલ ગાઈડલાઈન બહાર પાડે તેવો રોડમેપ તૈયાર થઈ રહ્યો છે.