સિઓલ: દક્ષિણ કોરિયામાં અત્યંત તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલી જીવી રહેલા જનરેશન-ઝેડ (Gen-Z) ના યુવાનો પોતાના માનસિક થાક અને દબાણને હળવો કરવા માટે આજકાલ એક અનોખી ડિજિટલ ટેકનીક તરીકે 'ડોપામાઇન સાઇટ્સ' (Dopamine Sites) નો વ્યાપક આશરો લઈ રહ્યા છે. આ ઓનલાઇન સ્માર્ટ પ્લેટફોર્મ્સ વાસ્તવિક શોપિંગ અને ફૂડ ડિલિવરી એપ્લિકેશન્સની આબેહૂબ નકલ કરે છે, પરંતુ તેમાં યુવાનો ક્યારેય કોઈ વાસ્તવિક નાણાકીય ખરીદી કે ઓર્ડર પૂર્ણ કરતા નથી. આ ન્યુરોલોજીકલ ટ્રેન્ડ પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે યુવાનો કોઈપણ આર્થિક ખર્ચ વગર માત્ર મેનુ બ્રાઉઝ કરીને વસ્તુઓને કાર્ટમાં ઉમેરીને જ ઓર્ડર આપવાનો આભાસી આનંદ મેળવે છે, જે તેમના મગજમાં ખુશી આપતા ડોપામાઇન કેમિકલને સક્રિય કરીને મોડી રાતની ખાવાની તૃષ્ણાઓ (Cravings) અને એકલતાને કુદરતી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
આ આધુનિક સામાજિક ઘટનાક્રમની વિગતવાર વિગત એ છે કે નકલી ફૂડ ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ્સ વપરાશકર્તાઓને આકર્ષક ફૂડ લિસ્ટિંગ અને સ્ટાર રેટિંગ જેવી સુવિધાઓ સાથે વાસ્તવિક એપ્લિકેશન જેવો જ જીવંત અનુભવ કરાવે છે, જેમાં માત્ર ચૂકવણીનું છેલ્લું બટન જ હોતું નથી. કોરિયન ટાઇમ્સના સત્તાવાર અહેવાલમાં ૨૫ વર્ષીય ઓફિસ કર્મચારી કિમે પોતાના ક્વોટ્સ (Quotes) માં જણાવ્યું છે કે, "હું મોડી રાત્રે ૨ વાગ્યે ફૂડ એપ્લિકેશન જેવી સાઇટ ખોલીને મેનુ આઇટમ્સ કાર્ટમાં ઉમેરું છું. આ સાઇટ ઓર્ડરની મંજૂરી આપતી જ નથી, તેથી હું કોઈપણ નાણાકીય દબાણ વિના ખોરાકના ફોટા જોઈ શકું છું, જેનાથી મારો મૂડ સારો થઈ જાય છે અને તણાવ દૂર થાય છે." આ જ રીતે કામ કરતું બીજું પ્લેટફોર્મ કોરિયન સ્લેંગ "સ્મોક બ્રેક" (Smoke Break) છે, જ્યાં યુવાનો વાસ્તવિક ધૂમ્રપાન કર્યા વિના માત્ર 'સ્ટાર્ટ' બટન દબાવીને વાસ્તવિક સમયમાં અન્ય ઓનલાઇન યુઝર્સ સાથે જોડાવાની અને સાથે વિરામ લેવાની સહિયારી ભાવનાનો અનુભવ કરે છે.
વૈજ્ઞાનિક પૃષ્ઠભૂમિ પર નજર કરીએ તો, મનોવિજ્ઞાનના પ્રોફેસરોએ યુવાનોમાં જોવા મળતી આ અનોખી ડિજિટલ પ્રવૃત્તિની તુલના પ્રખ્યાત સાઉથ કોરિયન ઓનલાઈન ટ્રેન્ડ "મુકબાંગ" (Mukbang - જેમાં કેમેરા સામે લોકોને વધુ માત્રામાં ખાતા જોવામાં આવે છે) સાથે કરી છે. પરીક્ષાના અતિશય દબાણ દરમિયાન ૨૪ વર્ષીય કોલેજ વિદ્યાર્થી લીએ નકલી ધૂમ્રપાન સાઇટ અંગે જણાવ્યું કે, "હું ખરેખર ધૂમ્રપાન કરતો નથી, પરંતુ જ્યારે હું એકલો અભ્યાસ કરતી વખતે આ સાઇટ પર જાઉં છું ત્યારે એવું લાગે છે કે બીજા લોકો પણ મારી જેમ જ સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, જેથી મારી એકલતા વિચિત્ર રીતે ઓછી થઈ જાય છે." ડિજિટલ એનાલિટિક્સના સોર્સ મુજબ, આ પ્લેટફોર્મ્સ યુવાનો માટે કોઈ કાયમી વ્યસન નથી પરંતુ માનસિક અવ્યવસ્થાને સાફ કરવા અને મગજને ફરીથી સેટ કરવા માટેનો એક ટૂંકો, મનોરંજક અને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત વિરામ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
ભૂતકાળમાં પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એએસએમઆર (ASMR) વિડીયો અને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી (VR) આધારિત થેરાપીનો ઉપયોગ માનસિક સ્વાસ્થ્યની સુધારણા અને ડિપ્રેશન ઘટાડવા માટે વ્યાપક સ્તરે કરવામાં આવતો રહ્યો છે. હવે પછીના આગામી તબક્કામાં, દક્ષિણ કોરિયાના સામાજિક કલ્યાણ મંત્રાલય અને આરોગ્ય પદાધિકારીઓ દ્વારા યુવાનોમાં વધતા જતા આ ડિજિટલ બિહેવિયરલ ટ્રેન્ડના લાંબાગાળાના માનસિક પ્રભાવો પર એક વ્યાપક વહીવટી સર્વેક્ષણ હાથ ધરવામાં આવશે. આગામી સમયમાં, યુવાનોના તણાવ અને એકલતાના વ્યવહારિક ઉકેલ માટે યુનિવર્સિટીઓ અને આઈટી (IT) સંસ્થાઓ દ્વારા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સેલ્ફ-કેર એપ્લિકેશન્સ, ગેમિફાઇડ મેડિટેશન પ્રોટોકોલ્સ અને ડિજિટલ ક્લાઉડ કાઉન્સેલિંગ પ્લેટફોર્મ્સ આખા દેશમાં સત્તાવાર રીતે અમલી બનાવવામાં આવે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે.