તેહરાન, તા. 15 જૂન, 2026: વિશ્વ માટે એક ચોંકાવનારા અને રાહતરૂપ સમાચાર સામે આવ્યા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇરાન વચ્ચે મહિનાઓની ગુપ્ત વાટાઘાટો બાદ આખરે શાંતિનો માર્ગ મોકળો થયો છે. ૧૦૭ દિવસના તીવ્ર સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ, બંને દેશો વચ્ચે ૧૪-મુદ્દાના સમજૂતી કરાર (MoU) નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઐતિહાસિક કરાર પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર આગામી ૧૯ જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં કરવામાં આવશે, જેણે મધ્ય-પૂર્વના રાજકારણમાં નવો વળાંક લાવી દીધો છે.
શું છે આ શાંતિ સોદાનું ગણિત?
આ કરારમાં સૌથી મોટી આકર્ષણનું કેન્દ્ર યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાનને આપવામાં આવનારું $300 અબજ ડોલરનું વિશાળ 'પુનર્નિર્માણ પેકેજ' છે. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલે આ પ્રક્રિયાને "ઈસ્લામાબાદ સંવાદ" નામ આપ્યું છે, જેમાં પાકિસ્તાન મધ્યસ્થીની ભૂમિકામાં જોવા મળી રહ્યું છે. આ સોદાના ભાગરૂપે લેબનોન સહિત તમામ મોરચે લશ્કરી કાર્યવાહીને કાયમી ધોરણે અટકાવી દેવામાં આવશે અને ઈરાન પર લાદવામાં આવેલી નૌકાદળની નાકાબંધી પણ ૩૦ દિવસની અંદર હટાવી લેવામાં આવશે.
14-મુદ્દાનો રોડમેપ: એક નજર
આ સમજૂતી પત્રમાં અનેક મહત્વની જોગવાઈઓ છે:
•    સાર્વભૌમત્વનો આદર: અમેરિકા ઈરાનની આંતરિક બાબતોમાં દખલ નહીં કરે અને તેની સાર્વભૌમત્વનો આદર કરશે.
•    આર્થિક મુક્તિ: ઈરાનના તેલ, પેટ્રોકેમિકલ અને ઉર્જા નિકાસ પરના પ્રતિબંધો દૂર કરવામાં આવશે, જેથી ઈરાન ફરીથી વૈશ્વિક બજારમાં પ્રવેશ કરી શકે.
•    સંપત્તિ રિલીઝ: વાટાઘાટોના ગાળા દરમિયાન ઈરાનની સ્થિર પડેલી $24 બિલિયનની સંપત્તિ તબક્કાવાર મુક્ત કરવામાં આવશે.
•    હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વનો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો માર્ગ ફરીથી ઈરાનના નિયંત્રણ હેઠળ ખોલવામાં આવશે.
પરમાણુ મુદ્દો હજુ પણ ગૂંચવાયેલો?
જોકે, કરારમાં મોટી રકમ અને શાંતિની વાત કરવામાં આવી છે, તેમ છતાં 'પરમાણુ કાર્યક્રમ' હજુ પણ સૌથી મોટો પડકાર છે. નવા ડ્રાફ્ટમાં ઈરાને પરમાણુ શસ્ત્રો ન વિકસાવવાનું વચન આપ્યું છે, પરંતુ યુરેનિયમ સંવર્ધનની મર્યાદાઓ અને નિરીક્ષણ પદ્ધતિઓ અંગેની સ્પષ્ટ વિગતો હજુ બાકી છે. બંને દેશોએ નક્કી કર્યું છે કે આ વિષયો પર ૧૯ જૂનના હસ્તાક્ષર બાદ ૬૦ દિવસની વિશેષ વાટાઘાટો કરવામાં આવશે.
ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અંતિમ કરાર ત્યારે જ માન્ય રહેશે જ્યારે વોશિંગ્ટન જમીની સ્તર પર પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂર્ણ કરે—ખાસ કરીને સ્થિર ભંડોળ મુક્ત કરવું અને પ્રતિબંધો હટાવવા. આ સમજૂતી જો સફળ થાય છે, તો તે માત્ર મધ્ય-પૂર્વ માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ માટે પણ ખૂબ જ રાહતરૂપ સાબિત થશે.