નવી દિલ્હી: વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભારે તણાવના કારણે ભારતની શાન ગણાતા સુગંધિત બાસમતી ચોખાની વૈશ્વિક નિકાસને મોટો ફટકો પડ્યો છે. ખાડી દેશોમાં મોકલવામાં આવતા શિપમેન્ટમાં તીવ્ર ઘટાડો થવાને કારણે કુલ નિકાસમાં લગભગ 25% નો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને ઇરાક, ઈરાન, કતાર અને સાઉદી અરેબિયા જેવા પરંપરાગત અને મુખ્ય ખરીદદાર દેશોમાં માર્ચ મહિનામાં નિકાસ 27.4% અને એપ્રિલમાં 20.9% ઘટી ગઈ છે. આ કટોકટીની નાણાકીય અસર એટલી ગંભીર છે કે આ વર્ષે માર્ચ અને એપ્રિલમાં કુલ નિકાસ ઘટીને $838.34 મિલિયન થઈ ગઈ છે, જે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં $1105.36 મિલિયન જેટલી મજબૂત સ્થિતિમાં હતી. ભારત દર વર્ષે જે 6 મિલિયન ટન બાસમતીની નિકાસ કરે છે, તેમાંથી આશરે 4 મિલિયન ટન ચોખા માત્ર ખાડી ક્ષેત્રમાં જ જતા હોવાથી આ ઘટાડો નિકાસકારો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

આ મુશ્કેલ સમયમાં ભારતીય વેપારીઓએ ખૂબ જ ચપળતા દાખવીને વૈકલ્પિક રૂટ અને તદ્દન નવા બજારો શોધવાનું શરૂ કરી દીધું છે. વેપાર ડેટા દર્શાવે છે કે નિકાસકારો હવે જોર્ડન અને ઓમાન જેવા સુરક્ષિત બંદરોનો ઉપયોગ કરીને માલ મોકલી રહ્યા છે, જેના કારણે જોર્ડન અચાનક ભારતનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું નિકાસ સ્થળ બની ગયું છે. આ સિવાય યુરોપિયન દેશો જેવા કે યુકેમાં નિકાસમાં 80%, ઇટાલીમાં 67% અને નેધરલેન્ડ્સમાં 18% નો ઉછાળો આવ્યો છે. તે જ સમયે, અમેરિકા સાથેના ટેરિફ વિવાદ બાદ ચીન પણ ભારત તરફ વળ્યું છે, જ્યાં એપ્રિલ મહિનામાં બાસમતીની નિકાસ 155% વધીને $1 મિલિયનને પાર પહોંચી ગઈ છે. જોકે, ચીને તાજેતરમાં જીનેટિકલી મોડિફાઇડ ઓર્ગેનિઝમ્સ (GMOs) ની આશંકા વ્યક્ત કરીને ભારતના કેટલાક શિપમેન્ટ અટકાવ્યા છે, જેના કારણે હવે નિકાસકારોએ APEDA માન્ય લેબોરેટરીમાંથી પાંચ ચોક્કસ આનુવંશિક તત્વોનું સખત પરીક્ષણ કરાવવું પડી રહ્યું છે.

આ આંતરરાષ્ટ્રીય પડકારોની વચ્ચે, ભારતના ઘરેડુ મોરચે પણ આર્થિક દબાણ વધી રહ્યું છે. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય દ્વારા વર્ષ 2011-12 થી 2022-23 સુધીના આધાર વર્ષના સુધારા સાથે જાહેર કરાયેલા નવા ડેટા મુજબ, મે 2026માં જથ્થાબંધ ફુગાવાનો દર (WPI Inflation) વધીને 9.68% પર પહોંચી ગયો છે, જે એપ્રિલમાં 8.26% હતો. આ વધારા પાછળ મુખ્યત્વે ઇંધણ, વીજળી અને ઉત્પાદિત ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલો તીવ્ર અસહ્ય વધારો જવાબદાર છે. ખાસ કરીને ઇંધણ અને વીજળી શ્રેણીમાં જથ્થાબંધ ફુગાવો વધીને 30.33 ટકા થયો છે, જ્યારે ક્રૂડ પેટ્રોલિયમનો ફુગાવો તો આકાશે આંબીને 61.51 ટકા જેટલો ઊંચો નોંધાયો છે. આમ, એકતરફ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિકાસના રૂટ બ્લોક થઈ રહ્યા છે અને બીજી તરફ દેશમાં મોંઘવારી વધી રહી છે, જે ભારતીય કૃષિ નિકાસ બજાર માટે ડબલ આંચકા સમાન સાબિત થઈ રહી છે.