નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક મંદી અને ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે પણ વિદેશમાં વસતા ભારતીયો (NRIs) દ્વારા દેશમાં નાણાં મોકલવાના (Remittance) કિસ્સામાં ભારે ઉછાળો નોંધાયો છે. ભારત ૨૦૦૮ થી વિશ્વમાં સૌથી વધુ રેમિટન્સ મેળવતો દેશ રહ્યો છે. જોકે, હવે રેમિટન્સના સ્ત્રોતમાં એક મોટો માળખાકીય બદલાવ આવ્યો છે. અગાઉ ગલ્ફ (અખાતી) દેશો પર નિર્ભર રહેતું ભારત હવે યુએસ (US), યુકે (UK), કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા વિકસિત દેશોના ઉચ્ચ-કુશળ વ્યાવસાયિકો પર વધુ નિર્ભર બન્યું છે. અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, આ કારણે ભારતના રેમિટન્સનો આગામી ગ્રોથ ફેઝ હવે પશ્ચિમી દેશોની ઇમિગ્રેશન અને વિઝા નીતિઓ પર સીધો આધાર રાખશે.
$155.1 બિલિયનની ઐતિહાસિક સપાટી સ્પર્શશે રેમિટન્સ
નાણા મંત્રાલયના જૂન ૨૦૨૬ માસિક આર્થિક સમીક્ષા રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં કુલ રેમિટન્સ ઇનફ્લો નાણાકીય વર્ષ ૨૬ માં વધીને $૧૫૫.૧ બિલિયન (આશરે $155.1 બિલિયન) થવાનો અંદાજ છે, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૫ ના $૧૩૫.૪ બિલિયનની સરખામણીએ ૧૪.૫% નો વાર્ષિક વધારો દર્શાવે છે. આ પ્રવાહ ભારતના GDP ના લગભગ ૪% જેટલો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના ડેટા અનુસાર, કુલ રેમિટન્સમાં યુએસનો હિસ્સો સૌથી વધુ ૨૭.૭% રહ્યો છે, ત્યારબાદ યુએઈ (19.2%) અને યુકે (10.8%) નો નંબર આવે છે.
કડક ઇમિગ્રેશન નીતિઓ અને ઊંચી પગાર મર્યાદા મોટો પડકાર
તજજ્ઞોના મતે, તાત્કાલિક ધોરણે રેમિટન્સ તૂટી પડવાનો કોઈ ભય નથી કારણ કે વિદેશમાં વસતો ભારતીય સમુદાય ખૂબ મોટો છે. પરંતુ યુએસ, યુકે, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા દ્વારા વર્ક વિઝાના નિયમો કડક કરવા, ન્યૂનતમ પગાર મર્યાદા વધારવી અને સ્ટુડન્ટ્સના પોસ્ટ-સ્ટડી વર્ક વિઝા પર મૂકેલા કાપને કારણે નવા સ્થળાંતર કરનારાઓની સંખ્યા ઘટી શકે છે.
KPMG ના હેડ ઓફ કોર્પોરેટ ટેક્સ ગૌરવ મહેંદિરત્તાના જણાવ્યા મુજબ, "અગાઉ ગલ્ફ દેશોમાંથી ઓછી મજૂરી મેળવતા કામદારો વધુ હતા, પરંતુ હવે વિકસિત દેશોમાંથી ઉચ્ચ-કુશળ આઈટી અને કોર્પોરેટ વ્યાવસાયિકો વધુ પૈસા મોકલે છે. જો ત્યાં વિઝા શાસન કડક બનશે, તો ભવિષ્યમાં રેમિટન્સની વૃદ્ધિ ધીમી પડી શકે છે."
મહારાષ્ટ્ર અને કેરળ સૌથી વધુ ફાયદો મેળવતા રાજ્યો
ભારતના ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) ને નિયંત્રણમાં રાખવામાં અને વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર જાળવવામાં રેમિટન્સનો ફાળો સીમાચિહ્નરૂપ છે. આરબીઆઈના સર્વે મુજબ, વિદેશથી આવતા કુલ નાણાંમાંથી સૌથી વધુ ૨૦.૫% હિસ્સો મહારાષ્ટ્રને મળે છે, જ્યારે ૧૯.૭% સાથે કેરળ બીજા ક્રમે છે. ત્યારબાદ તમિલનાડુ (10.4%), તેલંગાણા (8.1%) અને કર્ણાટક (7.7%) નો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, ભારતમાં NRI ડિપોઝિટ બેઝ પણ ૨૦૧૩ ના $૬૭ બિલિયનથી વધીને હાલમાં $૧૬૭ બિલિયન પર પહોંચી ગયો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારત કોઈ મોટો નાણાકીય આંચકો સહન નહીં કરે, પરંતુ વિદેશમાં નોકરીઓની સ્થિરતા અને વિઝા નીતિઓ આગામી દિવસોમાં દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.