નવી દિલ્હી : રાજ્યસભામાં ‘જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) વિધેયક, ૨૦૨૬’ પર ચર્ચા દરમિયાન દેશના રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. બિલનો બચાવ કરતી વખતે કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે વિપક્ષી પાર્ટી કોંગ્રેસ પર આકરા પ્રહારો કરતા આરોપ લગાવ્યો હતો કે ભૂતકાળમાં બોગસ જન્મ અને મૃત્યુ પ્રમાણપત્રો બનાવીને "દેશ અને લોકશાહી સાથે મોટી છેતરપિંડી" કરવામાં આવી છે. ૩૧ જુલાઈના રોજ લોકસભામાં પસાર થયા બાદ આ બિલને રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો મુખ્ય હેતુ ગેરકાયદેસર રીતે બનતા પ્રમાણપત્રોને અટકાવવા અને કડક ચકાસણી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

૨ વર્ષથી વધુ વિલંબ પર મેજિસ્ટ્રેટનો આદેશ અને કડક નિયમો

નવા સુધારા મુજબ, જો જન્મ કે મૃત્યુની માહિતી ઘટનાના ૨ વર્ષ પછી આપવામાં આવશે, તો રજિસ્ટ્રાર હવે સીધી નોંધણી કરી શકશે નહીં. આ માટે ફર્સ્ટ ક્લાસ જુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ (Judicial Magistrate First Class) ની મંજૂરી અને કડક તપાસ ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે. સામાન્ય કેસોમાં ૨૧ દિવસની અંદર નોંધણી મફત થશે, જ્યારે ૩૧ દિવસથી ૧ વર્ષ સુધી વિલંબ ફી અને ડિસ્ટ્રિક્ટ રજિસ્ટ્રારની પરવાનગીથી નોંધણી થઈ શકશે. ૧ થી ૨ વર્ષ વચ્ચેના વિલંબ માટે એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટનો ઓર્ડર જરૂરી રહેશે.

ભારત સાર્વત્રિક નોંધણી તરફ: દર ૧૦ વર્ષમાં રેકોર્ડ સુધારાત્મક વૃદ્ધિ

કેન્દ્રીય મંત્રી રાયે આંકડા રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન દેશમાં સાર્વત્રિક નોંધણીના દરમાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. ૨૦૧૪ માં જન્મ નોંધણીનો દર ૮૬.૬ ટકા હતો જે ૨૦૨૪ માં વધીને ૯૯.૧ ટકા થયો છે, જ્યારે મૃત્યુ નોંધણી ૭૨.૫ ટકાથી વધીને ૯૯.૪ ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. મંત્રીએ દાવો કર્યો હતો કે કેટલાંક રાજ્યો ગેરકાયદેસર ઘૂસણખોરો કે અપાત્ર લોકોને રજિસ્ટ્રેશન આપી દેતા હતા, જેને આ કાયદા દ્વારા હવે કાયમ માટે બંધ કરવામાં આવશે.

વિપક્ષનો હોબાળો અને ગૃહની કાર્યવાહી સ્થગિત

ચર્ચા દરમિયાન વિપક્ષી સાંસદોએ ભારે વિરોધ નોંધાવ્યો હતો અને ગૃહમાં સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા. કોંગ્રેસ પ્રમુખ અને રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ અન્ય મુદ્દાઓ પર સરકાર પાસે જવાબ માંગતા વિરોધ દર્શાવ્યો હતો. વિપક્ષના ભારે હંગામાને કારણે રાજ્યસભાની કાર્યવાહી બે વાર સ્થગિત કરવી પડી હતી, છતાં સરકારે આ બિલને ડિજિટલાઈઝેશન અને પારદર્શિતા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું હતું.