તા. ૨૯ નવેમ્બરે ર૦ર૫ વિક્રમ સંવત ર૦૮૨ માગશર સુદ – ૯ શનિવાર
શહેરી ગટર દ્વારા નદીઓ અને તળાવો પ્રદૂષિત થઈ રહ્યા છે
ફક્ત ૨૮% ગંદા પાણીને શુદ્ધ કરવામાં આવે છે
નવી દિલ્હી તા.૬: દેશભરના શહેરોમાંથી દરરોજ છોડવામાં આવતું લાખો લિટર શુદ્ધ ન કરાયેલ ગટર નદીઓ, તળાવો અને તળાવોને ઝડપથી પ્રદૂષિત કરી રહ્યું છે. શહેરી વિકાસ પરની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ આને ગંભીર પર્યાવરણીય અને જાહેર આરોગ્ય સંકટ ગણાવ્યું છે, જેમાં જણાવ્યું છે કે દેશમાં દરરોજ ૭૨,૩૬૮ મિલિયન લિટર (MLD) શહેરી ગટર પાણી ઉત્પન્ન થાય છે, પરંતુ ફક્ત ૨૦,૨૩૬ MLD, અથવા આશરે ૨૮%, શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. બાકીના ૭૨% શુદ્ધિકરણ વિના સીધા નદીઓ, તળાવો અને અન્ય જળસ્ત્રેતોમાં વહે છે. આ એક ચિતાજનક પરિસ્થિતિ છે.
સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે આ ફક્ત ગટરના નિકાલની સમસ્યા નથી, પરંતુ દેશની જળ સુરક્ષા, જૈવવિવિધતા અને જળચર ઇકોસિસ્ટમ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો છે. પાણીનાસ્ત્રેતોમાં પ્રવેશતા આ ગટરના પાણી કાર્બનિક પ્રદૂષણમાં વધારો કરી રહ્યા છે, ઓગળેલા ઓક્સિજનનું સ્તર ઘટાડી રહ્યા છે અને માછલી સહિત જળચર જીવોના અસ્તિત્વ માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરી રહ્યા છે. શેવાળનો વધુ પડતો વિકાસ, દુર્ગંધ અને ઘણા જળાશયોમાં પાણીની ગુણવત્તામાં બગાડ પણ તેનું પરિણામ છે. આ પ્રદૂષિત પાણી ઘણા શહેરોમાં સિચાઈ, ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને પીવાના પાણીનાસ્ત્રેતોને પણ અસર કરી રહ્યું છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) એ રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢ સહિત અનેક રાજ્યોમાં ડઝનબંધ પ્રદૂષિત નદીના પટ ઓળખી કાઢ્યા છે, જેમાં શહેરી ગટરનું પ્રદૂષણ મુખ્ય કારણ છે.
સમિતિ અનુસાર, ૭૭% શહેરોમાં ગટર નેટવર્ક અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ માત્ર ૪૪% શહેરી ઘરો જોડાયેલા છે. દેશમાં ગટર અને સેપ્ટેજ કનેક્શનની જરૂરિયાત ૪૦.૯ મિલિયન હોવાનો અંદાજ હતો. તેની તુલનામાં, ૨૧.૧ મિલિયન કનેક્શન માટેના પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, અને અત્યાર સુધી ફક્ત ૧૯.૨ મિલિયન કનેક્શન પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, અમૃત મિશનના પ્રથમ તબક્કામાં, ગટર વ્યવસ્થાપન માટે રૂા.૩૨,૪૫૬ કરોડ મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જે કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચના ૪૨% છે. લક્ષ્ય શહેરી વિસ્તારોમાં ગટર વ્યવસ્થાને ૩૧% થી વધારીને ૬૨% કરવાનો હતો. અમૃત ૨.૦ હેઠળ, ૫૦૦ શહેરોમાં રૂા.૬૫,૬૨૫ કરોડના ખર્ચે ૫૮૪ પ્રોજેક્ટ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. યોજનાનો સમયગાળો માર્ચ ૨૦૨૭ સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. ભારે ખર્ચ છતાં, લક્ષ્ય પૂર્ણ થયું નથી.
અમૃત અને અમૃત ૨.૦ હેઠળ, ૫૯,૨૬૧.૬૭ કિલોમીટર ગટર નેટવર્ક મંજૂર કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ અત્યાર સુધી ફક્ત ૨૭,૪૧૮.૮૭ કિલોમીટર જ નાખવામાં આવ્યું છે. વધુમાં, ૧૩,૧૧૪.૩૮ MLD ક્ષમતાવાળા ગટર શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ (STP) અને ૨,૪૯૯.૬૭ KLD ક્ષમતાવાળા મળમૂત્ર શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટ (FSTP) ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. હાલમાં, આશરે ૭૪ મિલિયન શહેરી ઘરો ગટર અને સેપ્ટેજ સેવાઓ સાથે જોડાયેલા છે.
અહેવાલ મુજબ, ગટર અને સેપ્ટેજ વ્યવસ્થાપન માટે રૂા.૬૬,૦૫૯.૫૩ કરોડની કેન્દ્રીય સહાય મંજૂર કરવામાં આવી હતી, પરંતુ અત્યાર સુધીમાં ફક્ત રૂા.૨૨,૭૬૨.૯૯ કરોડ, અથવા ૩૪.૪૬% જ જારી કરવામાં આવ્યા છે. સમિતિએ ટેન્ડરમાં વિલંબ, જમીન સંપાદન, મંજૂરીઓ, કોન્ટ્રાક્ટરો સાથેની સમસ્યાઓ અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓની મર્યાદિત તકનીકી ક્ષમતાને પ્રોજેક્ટ વિલંબના મુખ્ય કારણો ગણાવ્યા હતા.
હાલમાં, દેશમાં ૬,૦૧૨ MLD શુદ્ધિકરણ કરેલ પાણીનો ફરીથી ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, જ્યારે તેની સંભાવના ઘણી વધારે છે. સમિતિએ શુદ્ધ પાણીનો મહત્તમ ઉપયોગ, GIS-આધારિત આયોજન, ડિજિટલ દેખરેખ અને શહેરી સંસ્થાઓની ક્ષમતા નિર્માણની ભલામણ કરી છે.
(10:32 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
