​નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક આબોહવામાં થઈ રહેલા ધરખમ ફેરફારો અને તેના કારણે ઊભી થઈ રહેલી આર્થિક અસરો અંગે એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. અગ્રણી રેટિંગ એજન્સી એસએન્ડપી (S&P) ગ્લોબલ રેટિંગ્સે જાહેર કરેલા તાજેતરના રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આગામી સમયમાં 'અલ નીનો'ની પ્રતિકૂળ અસરોના કારણે ભારત, વિયેતનામ, ઇન્ડોનેશિયા અને ફિલિપાઇન્સ જેવા એશિયા-પેસિફિક (APAC) ક્ષેત્રોના સામાન્ય પરિવારો મોંઘવારી અને ભાવવધારાના આંચકાઓ સામે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. જોકે આ સંકટનો સામનો કરવા માટે ભારતની આગોતરી તૈયારીઓ સંતોષકારક હોવાનું પણ જણાવાયું છે.

​એસએન્ડપીના અહેવાલ મુજબ, વર્ષ ૨૦૨૬ થી શરૂ થઈ રહેલા આ અલ નીનોના સમયગાળા દરમિયાન મોટાભાગે વરસાદના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે. આ આબોહવાકીય વિક્ષેપની સીધી અને સૌથી મોટી અસર કૃષિ ઉત્પાદન પર પડશે, જેનાથી ખાદ્યચીજોના ભાવોમાં ઉછાળો આવી શકે છે. વરસાદની ખેંચની સાથે સાથે જળ-આધારિત ઉદ્યોગો અને વિશેષ કરીને હાઇડ્રોપાવર (જળવિદ્યુત) ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાની ભીતિ છે. વળી, જંગલોમાં આગ અને સૂકા વાતાવરણને કારણે ધુમ્મસ જેવી સમસ્યાઓ પણ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.

​ભારત માટે આ રિપોર્ટના તારણો ખાસ ધ્યાન માંગે તેવા છે, કારણ કે ભારતીય અર્થતંત્રમાં કૃષિ ક્ષેત્રનો ફાળો આશરે ૧૬ ટકા જેટલો છે, જ્યારે સામાન્ય લોકો માટેના કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (છૂટક મોંઘવારી દર)માં ખાદ્યચીજોનું વજન ૩૫ ટકા જેટલું મોટું છે. આ આંકડાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે કઠોળ, તેલીબિયાં, ઘઉં અને કપાસ જેવા પાકોને જો અનિયમિત વરસાદથી નુકસાન પહોંચે, તો તેની સીધી અસર સામાન્ય માણસના બજેટ પર પડે છે.

​આમ છતાં, આ રિપોર્ટમાં કેટલીક સકારાત્મક બાબતો પણ નોંધવામાં આવી છે. એસએન્ડપીના જણાવ્યા અનુસાર, ગત વર્ષોના અનુભવો પરથી શીખીને ભારત સહિતના દેશોએ પોતાની પૂર્વતૈયારીઓ ખૂબ મજબૂત કરી છે. ભારતમાં હાલમાં પાકો માટે અનાજનો મજબૂત બફર સ્ટોક (અનામત ભંડાર) ઉપલબ્ધ છે. આ ઉપરાંત, પાકના નુકસાનને ન્યૂનતમ સ્તરે રાખવા માટે સરકારી તંત્ર દ્વારા ખેડૂતો સાથે જિલ્લા કક્ષાએ સીધું સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જળાશયોનું સુદ્રઢ મેનેજમેન્ટ, સિંચાઈની આધુનિક સુવિધાઓ અને પાણીનો ઓછો વપરાશ કરતા પાકો તરફ વળવાની નીતિઓ આ આર્થિક નુકસાનને રોકવામાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.

​બીજી તરફ, વર્લ્ડ મિટિઅરોલોજિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) એ પણ પોતાની આગાહીમાં જણાવ્યું છે કે ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબરના સમયગાળા દરમિયાન અલ નીનોની સ્થિતિ વધુ મજબૂત અને ખતરનાક બની શકે છે. આના પરિણામે સમગ્ર વિશ્વમાં તાપમાનનો પારો સામાન્ય કરતા ઘણો ઊંચો જવાની શક્યતા છે.

​આ તમામ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ પણ અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે અલ નીનોના પગલે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની અનિયમિતતા કૃષિ સેક્ટર અને ગ્રામીણ માંગ માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આરબીઆઈએ પોતાના અનુમાનમાં નાણાકીય વર્ષ માટે છૂટક મોંઘવારી દર ૫ ટકાની આસપાસ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, કેન્દ્રીય બેંકે પણ સ્વીકાર્યું છે કે સરકાર દ્વારા સપ્લાય ચેઇનનું સક્રિય મેનેજમેન્ટ અને અનાજનો પર્યાપ્ત જથ્થો મોંઘવારીના આ ઝટકાને હળવો કરી શકે છે.

​સરવાળે, દુષ્કાળ, હીટવેવ કે પૂર જેવી આબોહવાની આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓનું જોખમ ભલે તોળાઈ રહ્યું હોય, પરંતુ સરકારની ગ્રામીણ રોજગાર યોજનાઓ, આયાતનું આગોતરું આયોજન અને કૃષિ ક્ષેત્રે ઘટી રહેલી સંપૂર્ણ નિર્ભરતાના પરિણામે એશિયા-પેસિફિક અને ભારતનું અર્થતંત્ર આ અલ નીનોના આંચકાઓને પચાવી લેવા માટે સંપૂર્ણપણે સુસજ્જ છે.