નવી દિલ્‍હી,તા.૧૧: ભારતીય રાજકારણમાં, પૈસા ફક્‍ત રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં જ કેન્‍દ્રિત નથી હોતા; પ્રાદેશિક પક્ષો પણ આર્થિક રીતે મજબૂત બન્‍યા છે. રાજકીય દાનની વાત આવે ત્‍યારે આ ધારણા વધુ મજબૂત બને છે. ૬ ઓગસ્‍ટના રોજ પ્રકાશિત થયેલા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માટે એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્‍સ (ADR) નો રિપોર્ટ એક નવું અને આﾍર્યજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે.

રિપોર્ટના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતના આઠ મુખ્‍ય પ્રાદેશિક પક્ષોએ ૨૦૨૪-૨૫માં એટલું બધું ભંડોળ એકત્ર કર્યું છે કે તેઓ ભાજપ અને કોંગ્રેસ સિવાય અન્‍ય તમામ રાષ્ટ્રીય પક્ષોને પાછળ છોડી દીધા છે, જેમાં આમ આદમી પાર્ટી (AAP), બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP), કોમ્‍યુનિસ્‍ટ પાર્ટી ઓફ ઈન્‍ડિયા-માર્ક્‍સવાદી (CPI-M), અને નેશનલ પીપલ્‍સ પાર્ટી (NPP)નો સમાવેશ થાય છે. આ રિપોર્ટ સમજાવે છે કે પ્રાદેશિક પક્ષોને આટલું બધું દાન કેમ મળી રહ્યું છે અને તેમને પૈસા ક્‍યાંથી મળી રહ્યા છે...

તાજેતરના ADR રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે ૨૦૨૩-૨૪ની સરખામણીમાં ૨૦૨૪-૨૫માં પ્રાદેશિક પક્ષોના ખજાનામાં લગભગ ત્રણ ગણો વધારો થયો છે, જેમાં રૂ.૨૦,૦૦૦ થી વધુનું દાન છે.

નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ પ્રાદેશિક પક્ષોને કુલ રૂ.૩૪૭.૬૯ કરોડનું દાન મળ્‍યું.

નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫: આ આંકડો વધીને રૂ.૧,૦૫૧.૫૬ કરોડ (લગભગ ૧૯૮% નો વધારો) થયો.

દાનની સંખ્‍યામાં પણ ૮૫%નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્‍યો. ૨૦૨૩-૨૪માં પ્રાદેશિક પક્ષોને ૨,૮૬૧ દાન મળ્‍યું, જે ૨૦૨૪-૨૫માં વધીને ૫,૨૯૭ થયું.

અન્‍ય રાષ્ટ્રીય પક્ષોને પાછળ છોડી દેનારા ૮ પ્રાદેશિક પક્ષો

ભાજપ અને કોંગ્રેસ દેશના બે મુખ્‍ય રાષ્ટ્રીય પક્ષો છે, પરંતુ જો આપણે તેમને યાદીમાંથી દૂર કરીએ, તો આપણી પાસે AAP, BSP અને CPI(M) જેવા રાષ્ટ્રીય પક્ષો બાકી છે. ૨૦૨૪-૨૫ નાણાકીય વર્ષમાં, આઠ પ્રાદેશિક પક્ષોએ ભંડોળ એકત્ર કરવામાં આ રાષ્ટ્રીય પક્ષોને પાછળ છોડી દીધા. ADR રિપોર્ટ મુજબ, ટોચના પાંચ પ્રાદેશિક પક્ષો (DMK, AITC, YSRCP, TDP, અને AIADMK) ને એકલા કુલ રૂ.૮૪૦.૧૨ કરોડ મળ્‍યા હતા, જે ૨૦૨૪-૨૫ માં કુલ પ્રાદેશિક દાનના ૭૯.૯% છે.

આ વિશાળ દાન આકાશમાંથી પડ્‍યું ન હતું. ભારતના મુખ્‍ય વ્‍યાપાર ગૃહો અને ચૂંટણી ટ્રસ્‍ટો તેની પાછળ સીધા છે. પ્રાદેશિક પક્ષોના દાનનો નોંધપાત્ર હિસ્‍સો ઉદ્યોગોમાંથી સીધો આવે છે.

કોર્પોરેટ વર્ચસ્‍વઃ ૨૦૨૪-૨૫ માં, પ્રાદેશિક પક્ષોને કુલ દાનના ૬૧.૩૩% (આશરે રૂ.૬૪૪.૯૩ કરોડ) ફક્‍ત કોર્પોરેટ અને વ્‍યાપાર ગૃહોમાંથી આવ્‍યા હતા.

પ્રુડન્‍ટ ઇલેક્‍ટોરલ ટ્રસ્‍ટઃ આ ટ્રસ્‍ટે બંને નાણાકીય વર્ષોમાં પ્રાદેશિક પક્ષોને સૌથી વધુ યોગદાન આપ્‍યું હતું, કુલ રૂ.૪૩૪ કરોડ, જેમાંથી રૂ.૨૫૩.૫૦ કરોડ ફક્‍ત ૨૦૨૪-૨૫ માં દાન કરવામાં આવ્‍યા હતા.

ટાઇગર એસોસિએટ્‍સઃ તે બીજા ક્રમે રહ્યું, ફક્‍ત ૨૦૨૪-૨૫ માં પાંચ હપ્તામાં રૂ.૧૬૦ કરોડનું યોગદાન આપ્‍યું.

પ્રાદેશિક પક્ષોને દિલ્‍હી (રૂ.૪૩૩.૭૭ કરોડ), પﾍમિ બંગાળ (રૂ.૧૭૨.૯૩ કરોડ) અને મહારાષ્ટ્ર (રૂ.૧૫૮.૮૦ કરોડ)માંથી સૌથી વધુ દાન મળ્‍યું.

આ દાન રમતનું સૌથી આઘાતજનક અને ચિતાજનક પાસું અનામી દાતાઓ અને રોકડ દાનોનો મુદ્દો છે. ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, રૂ.૨૦,૦૦૦ થી ઓછા દાન માટે દાતાની માહિતી જાહેર કરવી ફરજિયાત નથી, અને પ્રાદેશિક પક્ષોએ આ નિયમનો સૌથી વધુ લાભ લીધો છે.

અનામી દાતાઓમાં ૪૪૭૦% વધારો જ્‍યારે ૨૦૨૩-૨૪ માં અનામી દાતાઓ તરફથી ફક્‍ત રૂ.૬.૬૨ કરોડ આવ્‍યા હતા, ત્‍યારે ૨૦૨૪-૨૫ માં આ આંકડો વધીને રૂ.૩૦૨.૬૭ કરોડ થયો.

રોકડ રમતઃ રોકડ દાનમાં ભારે ઉછાળો આવ્‍યો છે. ૨૦૨૩-૨૪માં માત્ર રૂ.૬.૫૪ કરોડથી વધીને ૨૦૨૪-૨૫માં રૂ.૩૦૧.૪૪ કરોડ થઈ ગઈ છે.

ડીએમકેનો અનોખો કિસ્‍સોતમિલનાડુના શાસક પક્ષ, ડીએમકેએ ૨૦૨૪-૨૫માં સૌથી વધુ દાન (રૂ. ૩૬૫.૭૮ કરોડ) એકત્ર કર્યું. જોકે, રૂ. ૩૦૦.૬૪ કરોડ (લગભગ ૮૨%) અઘોષિત દાતાઓ તરફથી આવ્‍યા હતા. અહેવાલ મુજબ, આ રકમ રૂ. ૨૦,૦૦૦ કરતા ઓછી રોકડ દાન તરીકે દર્શાવવામાં આવી હતી.

પાન કાર્ડ વિના કરોડોનું દાનઃ પાન કાર્ડ (પાન) વિગતો વિના દાનની કિમત ૨૦૨૩-૨૪માં રૂ. ૭.૬૮ કરોડથી વધીને ૨૦૨૪-૨૫માં રૂ. ૩૨૯.૫૮ કરોડ થઈ ગઈ, જે કુલ દાનના ૩૧.૩% છે.

તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (AITC) સાથે પણ આવી જ સ્‍થિતિ જોવા મળી, જ્‍યાં પ્રાપ્ત થયેલા રૂ. ૧૮૪.૯૬ કરોડમાંથી ૧૮૪.૦૮ કરોડ રૂપિયા ચેક અથવા ડિમાન્‍ડ ડ્રાફટ દ્વારા આવ્‍યા, પરંતુ દાતાની માહિતી (જેમ કે સરનામું અથવા પાન) અધૂરી હતી. ૧૫ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૪ ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી બોન્‍ડ રદ કર્યા તે પહેલાં, ટીએમસીએ બોન્‍ડ દ્વારા ૬૧૨.૪૨ કરોડ રૂપિયા એકત્ર કર્યા હતા, અને બીઆરએસે ૪૯૫.૫૨ કરોડ રૂપિયા એકત્ર કર્યા હતા.

એડીઆર રિપોર્ટ બીજા એક ગંભીર મુદ્દા પર પ્રકાશ પાડે છે. દેશના ૬૭ માન્‍ય પ્રાદેશિક પક્ષોમાંથી, ૩૩ પક્ષોએ રિપોર્ટ લખતી વખતે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ની વેબસાઇટ પર તેમના દાન અહેવાલો હજુ સુધી સબમિટ કર્યા નથી. આ પક્ષોમાં જમ્‍મુ અને કાશ્‍મીર નેશનલ કોન્‍ફરન્‍સ (JKNC), આસોમ ગણ પરિષદ (AGP), બોડોલેન્‍ડ પીપલ્‍સ ફ્રન્‍ટ, ટિપ્રા મોથા અને ઓલ ઇન્‍ડિયા ફોરવર્ડ બ્‍લોક જેવા અગ્રણી પક્ષોનો સમાવેશ થાય છે