નવી દિલ્‍હી તા.૧૧: ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ના અંતમાં, અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઈરાન વિરુદ્ધ ઓપરેશન એપિક ફયુરી શરૂ કર્યું. તેનો ઉદ્દેશ્‍ય ઈરાનની મિસાઈલ, ડ્રોન અને લશ્‍કરી ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો હતો. જવાબમાં, ઈરાને મધ્‍ય પૂર્વમાં યુએસ લશ્‍કરી બેઝ પર મોટા પાયે મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા. અહેવાલો દર્શાવે છે કે ઈરાને ૨,૦૦૦ થી વધુ મિસાઈલ અને ડ્રોન છોડ્‍યા.

આમાં બેલિસ્‍ટિક મિસાઈલ, ક્રુઝ મિસાઈલ અને અનગાઈડેડ એટેક ડ્રોનનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકા અને તેના સાથીઓએ તેમાંથી મોટાભાગનાને અટકાવ્‍યા, પરંતુ ઘણા તેમના લક્ષ્યો સુધી પહોંચી ગયા. આનાથી પ્રદેશમાં તણાવ વધ્‍યો અને યુએસ સેનાને ભારે નુકસાન થયું.

ઈરાની હુમલાઓથી યુએસને આશરે ડોલર ૧૩ બિલિયન (રૂ.૧૨૩,૮૧૮ કરોડ)નું નુકસાન થયું હોવાનો અંદાજ છે. આમાં ઇમારતો, રડાર સિસ્‍ટમ્‍સ, ઇંધણ ડેપો, હેંગર અને અન્‍ય માળખાગત સુવિધાઓનું સમારકામ શામેલ છે. પેન્‍ટાગોન અનુસાર, લશ્‍કરી કાર્યવાહીનો કુલ ખર્ચ, જેમાં સાધનોના સમારકામનો સમાવેશ થાય છે, ડોલર ૨૯ બિલિયન સુધી પહોંચ્‍યો.

સેટેલાઇટ છબીઓ અને કોંગ્રેસનલ અહેવાલો સૂચવે છે કે નુકસાન સત્તાવાર નિવેદનો કરતાં ઘણું વધારે હતું. હેંગર, બેરેક, સંદેશાવ્‍યવહાર કેન્‍દ્રો અને હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને ગંભીર અસર થઈ હતી. ઘણા ઠેકાણા ખાલી કરાવવા પડ્‍યા હતા અથવા કામગીરી મર્યાદિત કરવી પડી હતી.

ઈરાને આઠ દેશોમાં ૨૦ યુએસ અથવા યુએસ-સંલગ્ન લશ્‍કરી સુવિધાઓને નિશાન બનાવી હતી. આમાં સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કતાર, કુવૈત, જોર્ડન, બહેરીન, ઇરાક અને અન્‍યત્ર હવાઈ મથકોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રિન્‍સ સુલતાન એર બેઝ (સાઉદી અરેબિયા), અલ ઉદેદ (કતાર), અલી અલ સાલેમ (કુવૈત) અને અલ ધફરા (યુએઈ) જેવા મુખ્‍ય ઠેકાણાઓને વારંવાર નિશાન બનાવવામાં આવ્‍યા હતા.

એક સંશોધન સેવા અહેવાલ મુજબ, ઓછામાં ઓછા ૪૨ યુએસ વિમાનોને નુકસાન થયું હતું અથવા નાશ પામ્‍યા હતા. આમાં F-15Es, F-35As, KC-135 ટેન્‍કર, ચ્‍-૩ સેન્‍ટ્રી AWACS, MQ-9 રીપર ડ્રોન અને અન્‍યનો સમાવેશ થાય છે. જ્‍યારે તેમના પર હુમલો કરવામાં આવ્‍યો ત્‍યારે ઘણા વિમાનો જમીન પર પાર્ક કરવામાં આવ્‍યા હતા.

આ હુમલાઓ દર્શાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં, સસ્‍તા ડ્રોન અને મિસાઇલો ખર્ચાળ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓને પડકાર આપી શકે છે. પેટ્રિઓટ અને THAAD જેવી યુએસ હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓએ ઘણા હુમલાઓને અટકાવ્‍યા, પરંતુ કેટલાક ઘૂસી ગયા. આનાથી પ્રદેશમાં યુએસ બેઝની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા. માર્યા ગયેલા અને ઘાયલ થયેલા સૈનિકોની સંખ્‍યામાં પણ વધારો થયો.

ઘણા બેઝ પર નુકસાન એટલું ગંભીર હતું કે કામગીરી ખોરવાઈ ગઈ. નિષ્‍ણાતો કહે છે કે ઈરાને યુએસ બેઝની નબળાઈઓનો અભ્‍યાસ કર્યો અને ચોક્કસ લક્ષ્યાંક બનાવ્‍યો. આનાથી અમેરિકાને તેના મિસાઈલ સંરક્ષણ અને બેઝ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર પડી છે.

આ સંઘર્ષે બંને બાજુ ભારે કિમત ચૂકવી. અમેરિકાએ ઈરાનની ઘણી લશ્‍કરી ક્ષમતાઓનો નાશ કર્યો, પરંતુ નોંધપાત્ર નુકસાન પણ સહન કરવું પડ્‍યું. સમારકામ અને નવા સાધનોનો ખર્ચ લાંબા સમય સુધી બજેટને અસર કરશે. પ્રદેશમાં સ્‍થિરતા નાજુક રહે છે. આ ઘટના એ વાતની યાદ અપાવે છે કે મોટા પાયે થતા સંઘર્ષોમાં ફક્‍ત એક જ પક્ષ સામેલ નથી હોતો. ભવિષ્‍યમાં આવી પરિસ્‍થિતિઓ ટાળવા માટે રાજદ્વારી અને મજબૂત બચાવ જરૂરી છે.