વોશિંગ્ટન : અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ૧૭ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલ ૬૦ દિવસનો સમજૂતી કરાર (MOU) કોઈ પણ સત્તાવાર વિસ્તરણ વગર ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ પૂર્ણ થયો છે. આ કરારની મુદત પૂરી થતાં જ વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ક્ષેત્રની ગંભીર કટોકટી વણઉકેલાયેલી રહી ગઈ છે. બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી પ્રયાસો ઠપ થઈ જતાં, નૌકાદળની નાકેબંધી યથાવત રહેતાં અને સામસામે વિશ્વાસઘાતના આક્ષેપો થતાં પરિસ્થિતિ વણસી છે.

વાટાઘાટો નિષ્ફળ જવાના મુખ્ય કારણો:

  પરમાણુ કાર્યક્રમ: અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ સંવર્ધન અને પરમાણુ જથ્થા પર કડક મર્યાદાઓની માંગ કરી હતી, જેની સામે તેહરાને પોતાની અણુ નીતિઓનો બચાવ કર્યો હતો.

  જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ: વોશિંગ્ટને તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ'માંથી મુક્ત અને બિનશરતી વાહનવ્યવહારની માંગ કરી હતી, જ્યારે ઈરાને આ મહત્વના દરિયાઈ માર્ગ પર પોતાનું વ્યૂહાત્મક વર્ચસ્વ જાળવી રાખવાનો આગ્રહ રાખ્યો હતો.

  આર્થિક પ્રતિબંધો અને પાલન: ઈરાને અમેરિકા પર આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં અને વિદેશી બેંકોમાં બ્લોક કરાયેલા નાણાં અનબ્લોક કરવામાં નિષ્ફળ રહેવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. સામે પક્ષે અમેરિકી અધિકારીઓએ દાવો કર્યો હતો કે તેહરાને આ વિરામનો ઉપયોગ સૈન્ય માળખાને ફરીથી મજબૂત કરવા માટે કર્યો છે.

વર્તમાન સ્થિતિ અને ભવિષ્યનું ચિત્ર:

૬૦ દિવસના આ કરારને આગળ વધારવા માટે વાટાઘાટકારો કોઈ પણ શરતો પર સંમત થઈ શક્યા ન હોવાથી તણાવ ઘટાડવાનો આ પ્રયાસ હવે નિષ્ફળ સાબિત થયો છે.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીના જણાવ્યા અનુસાર, વોશિંગ્ટન સાથેની વ્યાપક વાટાઘાટો અટકી ગઈ છે. જોકે, તેહરાન ઓમાન સાથે અલગ પ્રાદેશિક ટ્રાન્ઝિટ વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ, કતાર અને પાકિસ્તાનના મધ્યસ્થીઓ દ્વારા રાજદ્વારી સંપર્કો જાળવી રાખવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, પરંતુ નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ મોટા આશાસ્પદ ઉકેલની સંભાવના ખૂબ ઓછી દેખાઈ રહી છે.