તા. ૭ નવેમ્બરે ર૦ર૫ વિક્રમ સંવત ર૦૮૨ કારતક વદ – ૨ શુક્રવાર
૫ મહિનામાં દર મિનિટે એક બ્લોકિંગ ઓર્ડરઃ સોશિયલ મીડિયા પર લાલ આંખ
ભારતમાં દરરોજ સરેરાશ ૧૦ મિલિયનથી ૧૦૦ મિલિયન સામગ્રી સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવામાં આવે છે : મોટાભાગના બ્લોકિંગ ઓર્ડર વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન જારી કરવામાં આવ્યા હતા ખાસ કરીને ઇન્સ્ટાગ્રામ પરઃ છેલ્લા પાંચ મહિનામાં આશરે ૧.૯૫ લાખ આવા બ્લોકિંગ ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યાઃ દરરોજ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જારી કરવામાં આવતા ૧,૨૭૫ બ્લોકિંગ ઓર્ડર
નવી દિલ્હી,તા.૧૮: ભારતમાં દરરોજ સરેરાશ ૧૦ મિલિયનથી ૧૦૦ મિલિયન સામગ્રી સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવામાં આવે છે. આ વચ્ચે, સરકારે સોશિયલ મીડિયા પર તેની કાર્યવાહી કડકાઈ વધારી દીધી છે. છેલ્લા પાંચ મહિનામાં, સરકારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર દર ૬૮ સેકન્ડે સરેરાશ એક બ્લોકિગ ઓર્ડર જારી કર્યો છે. છેલ્લા પાંચ મહિનામાં આશરે ૧.૯૫ લાખ આવા બ્લોકિગ ઓર્ડર જારી કરવામાં આવ્યા છે, જેનો અર્થ એ થાય કે દરરોજ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જારી કરવામાં આવતા ૧,૨૭૫ બ્લોકિગ ઓર્ડર.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ દ્વારા મેળવેલા ડેટા અનુસાર, સરકારે આ વર્ષે માર્ચ અને જુલાઈ વચ્ચે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક અને યુટ્યુબ પર પોસ્ટ કરવામાં આવતી ઓનલાઈન સામગ્રીને પ્રતિબંધિત કરવાના સરકારી નિર્દેશોમાં વધારો જોયો છે. નોંધનીય છે કે, આ સમયગાળો જૂનની શરૂઆતમાં દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે પરીક્ષા લીક સામે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન સાથે પણ સુસંગત હતો. કેન્દ્રીય શિક્ષણ પ્રધાન ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા બાદ ૨૫ જુલાઈના રોજ વિરોધ પ્રદર્શનો સમાપ્ત થયા હતા.
આ વધારાને સમજવા માટે, ગયા વર્ષે ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ દ્વારા મેળવેલા ય્વ્ત્ રેકોર્ડ્સમાંથી જાણવા મળ્યું હતું કે ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ અને ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ વચ્ચે સહકાર પોર્ટલ દ્વારા ૧૯ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર કુલ ૨,૩૧૨ બ્લોકિગ ઓર્ડર મોકલવામાં આવ્યા હતા. આનો અર્થ એ થાય કે દરરોજ સરેરાશ છ ઓર્ડર.
જોકે માસિક બ્રેકડાઉન ઉપલબ્ધ નથી, એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન બ્લોકિગ ઓર્ડરનો મોટો હિસ્સો જારી કરવામાં આવ્યો હતો, ખાસ કરીને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર. આﾍર્યજનક રીતે, ઇન્સ્ટાગ્રામને ત્રણ પ્લેટફોર્મમાંથી સૌથી વધુ ઓર્ડર મળ્યા હતા. ઇન્સ્ટાગ્રામને પાંચ મહિનામાં લગભગ ૧૦૦,૦૦૦ બ્લોકિગ ઓર્ડર મળ્યા હતા, જે કુલના લગભગ અડધા હતા. ફેસબુક, જેનો યુઝર ગ્રોથ વિશ્વભરમાં ઘટ્યો છે, તેને લગભગ ૮૦,૦૦૦ ઓર્ડર મળ્યા હતા, જ્યારે યુટ્યુબને લગભગ ૧૫,૦૦૦ ઓર્ડર મળ્યા હતા.
એકંદરે, મેટાની માલિકીના પ્લેટફોર્મ, ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામને ત્રણ કંપનીઓને જારી કરાયેલા દરેક દસ ઓર્ડરમાંથી લગભગ નવ ઓર્ડર મળ્યા હતા. આ આંકડાઓમાં બ્લોકિગ ઓર્ડરનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી દરેક સેંકડો વિવિધ સામગ્રી અથવા એકાઉન્ટ્સને આવરી શકે છે, જેમાંથી મોટાભાગની વિવિધ કેન્દ્રીય અને રાજ્ય એજન્સીઓ દ્વારા ગૃહમંત્રીના સહયોગ પોર્ટલ (બ્લોકિગ નોટિસ સબમિટ કરવા માટેનું પ્લેટફોર્મ) દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે.
ગૃહ મંત્રાલયના ૨૦૨૪-૨૫ માટેના વાર્ષિક અહેવાલ મુજબ, માર્ચ ૨૦૨૫ સુધી સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન માહિતી ટેકનોલોજી (IT) કાયદાની કલમ ૭૯(૩)(b) હેઠળ ૧૧૧,૦૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ ઓનલાઈન સામગ્રી બ્લોક કરવામાં આવી હતી, જેમાં સહયોગ પોર્ટલ દ્વારા સામગ્રીનો પણ સમાવેશ થાય છે. બ્લોકિગ ઓર્ડરનો સ્કેલ વાર્તાનો માત્ર એક ભાગ છે; બીજો ભાગ મેટાનો જવાબ છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જાણવા મળ્યું છે કે સરકારની ત્રણ કલાકની દૂર કરવાની સમયરેખાનું પાલન કરવા માટે, મેટાએ તેના API (એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામિગ ઇન્ટરફેસ) ને સહયોગ પોર્ટલ સાથે સંકલિત કર્યું છે, જેનાથી સિસ્ટમ પર અપલોડ કરાયેલા સરકારી નિર્દેશો દ્વારા ફલેગ કરાયેલ સામગ્રી કંપની દ્વારા અલગ માનવ સમીક્ષા કર્યા વિના તેના પ્લેટફોર્મ પરથી આપમેળે દૂર થઈ શકે છે.
આ ઓટોમેશન મેટા માટે આમાંના કોઈપણ સામગ્રી દૂર કરવાના નિર્દેશોનું પાલન કરતા પહેલા સમીક્ષા કરવાની અથવા પડકારવાની શક્યતાને દૂર કરે છે. સોશિયલ મીડિયા પર વપરાશકર્તાઓ દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, ઇન્સ્ટાગ્રામ પર સેન્સરશીપ ઝુંબેશ વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ, સરકારની ઇથેનોલ ઇંધણ મિશ્રણ નીતિની ટીકા અને પﾍમિ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી સંબંધિત સામગ્રી તેમજ ડીપફેક્સને ટેકો આપતી ઘણી પોસ્ટ્સને લક્ષ્ય બનાવે છે.
આમ આદમી પાર્ટીના કન્વીનર અરવિદ કેજરીવાલે કહ્યું કે ભારતમાં તેમની કેટલીક ઇન્સ્ટાગ્રામ પોસ્ટ બ્લોક કરવામાં આવી હતી. ડિજિટલ અધિકાર કાર્યકરો કહે છે કે મેટા દ્વારા અપનાવવામાં આવતી સ્વચાલિત દૂર કરવાની પદ્ધતિ ખતરનાક છે, કારણ કે કંપનીઓને કાનૂની આદેશ વિશે વાસ્તવિક માહિતી પ્રાપ્ત થાય ત્યારે જ સામગ્રી દૂર કરવાની કાયદેસર રીતે જરૂર છે.
દિલ્હી સ્થિત ઇન્ટરનેટ ફ્રીડમ ફાઉન્ડેશનના વકીલ અને સ્થાપક ડિરેક્ટર અપાર ગુપ્તાએ કહ્યું, ‘‘એક API જે આપમેળે દૂર કરવાનો અમલ કરે છે તેની પાસે કોઈ માહિતી હોતી નથી. મેટામાં કોઈ ઓર્ડર વાંચતું નથી. કોઈ તપાસતું નથી કે તે નિયુક્ત રેન્કના અધિકારી તરફથી આવે છે કે નહીં અથવા તે સુધારેલા નિયમો હેઠળ જરૂરી કારણો પ્રદાન કરે છે કે નહીં. મશીન-ટુ-મશીન અમલ શરતી કાનૂની ફરજને બિનશરતી પાલનમાં ફેરવે છે.''
આમાંના ઘણા આદેશો, IT એક્ટ, ૨૦૦૦ ની કલમ ૭૯(૩)(b) હેઠળ, ગૃહ મંત્રાલયના સહયોગ પોર્ટલ દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે, જેમાં ત્રણેય સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ જોડાઈ છે. આ જોગવાઈ મુજબ, પ્લેટફોર્મને વિવિધ સરકાર અને કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ દ્વારા ગેરકાયદેસર ગણાતી પોસ્ટ્સને દૂર કરવાની જરૂર છે જેથી તેઓ વપરાશકર્તા દ્વારા જનરેટ કરેલી સામગ્રીમાંથી કાનૂની પ્રતિરક્ષા મેળવી શકે.(
(11:16 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
