નવી દિલ્‍હી,તા.૧૯: ક્રેડિટ કાર્ડના ફાયદા જેટલા છે તેટલા જ ગેરફાયદા પણ છે. જો તમે સમયસર બિલ ચૂકવો છો, તો તેનો ઉપયોગ કરવાથી તણાવમુક્‍ત રહે છે. જો તમે બિલ ચૂકી જાઓ છો, તો તમને દંડ થઈ શકે છે. આવો જ એક કિસ્‍સો પ્રકાશમાં આવ્‍યો છે, જે હાલમાં હેડલાઇન્‍સમાં છે. એક ક્રેડિટ કાર્ડ વપરાશકર્તાના ખાતામાં ફક્‍ત ૪૬ રૂપિયા ઓછા હતા, જેના પરિણામે બિલ ચૂકી ગયું, જેના પરિણામે આ નાની રકમ માટે ૨૬૦૦% વધુ દંડ ફટકારવામાં આવ્‍યો.

ઇન્‍ડિયા ટુડેમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અહેવાલ મુજબ, એક ક્રેડિટ કાર્ડ ધારકે દાવો કર્યો હતો કે તેના ક્રેડિટ કાર્ડ બિલમાં ૧૦,૬૪૯.૪૬ રૂપિયા હતા, પરંતુ ચુકવણીની છેલ્‍લી તારીખે, તેના ખાતામાં માત્ર ૪૬ પૈસા ઓછા હતા. આ ઘટાડાને કારણે, ક્રેડિટ કાર્ડ પ્રદાતાએ તેની પાસેથી ૨૬૦૦% ની ભારે લેટ ફી વસૂલ કરી. પરિણામે, તેણે ૪૬ પૈસાને બદલે ૧,૨૦૦ રૂપિયા ચૂકવવા પડ્‍યા.

આ કેસ ફરી એકવાર ક્રેડિટ કાર્ડ છેતરપિડી પર ચર્ચાને ફરીથી જગાવી છે અને આવા નાના બેલેન્‍સને કેવી રીતે હેન્‍ડલ કરવામાં આવે છે તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. ડો. સમીર કાગલકરે આ ઘટના સોશિયલ મીડિયા પ્‍લેટફોર્મ ટ્‍વિટર (હવે X) પર શેર કરી, HDFC બેંકને ટેગ કરી. તેમણે ૪૬ પૈસાની ભૂલ માટે વસૂલવામાં આવતી ૧,૨૦૦ રૂપિયાથી વધુની લેટ ફી પરત કરવાની પણ વિનંતી કરી.

ભારતીય રિઝર્વ બેંક જણાવે છે કે ૫૦ પૈસાથી ઓછા આંકડાને અવગણવા જોઈએ. કેન્‍દ્રીય બેંકે બધી બેંકોને ડિપોઝિટ પર ચૂકવવામાં આવતા વ્‍યાજ અને લોન પર વસૂલવામાં આવતા વ્‍યાજ સહિત તમામ વ્‍યવહારોને નજીકના રૂપિયામાં રાઉન્‍ડ કરવા નિર્દેશ આપ્‍યો છે. RBI અનુસાર, ૫૦ પૈસાથી ઓછા અપૂર્ણાંકને અવગણવા જોઈએ. આ સિદ્ધાંત અનુસાર, રૂ.૧૦,૬૪૯.૪૬ ને રૂ.૧૦,૬૪૯ સુધી રાઉન્‍ડ ઓફ કરવા જોઈએ, જ્‍યારે રૂ.૧૦,૬૪૯.૫૦ ને રૂ.૧૦,૬૫૦ સુધી રાઉન્‍ડ ઓફ કરવા જોઈએ.

જોકે, અહીં વર્ણવેલ રાઉન્‍ડિંગ સિદ્ધાંત પોતે નક્કી કરતું નથી કે વ્‍યક્‍તિગત ક્રેડિટ કાર્ડ એકાઉન્‍ટ સાથે કેવી રીતે વર્તવું જોઈએ. ગ્રાહક ચુકવણીઓ, બાકી તરીકે સૂચિબદ્ધ રકમ અને બેંકના ખાતાના નિયમો અલગ અલગ હોઈ શકે છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ્‍સ પર મોડી ચુકવણી શુલ્‍ક અંગે RBI પાસે અલગ નિયમો પણ છે. ક્રેડિટ કાર્ડ માર્ગદર્શિકા હેઠળ, ક્રેડિટ કાર્ડ જારી કરનાર એકાઉન્‍ટને ઓવરડ્‍યુ તરીકે રિપોર્ટ કરી શકે છે અથવા જો એકાઉન્‍ટ ત્રણ દિવસથી વધુ સમય માટે ઓવરડ્‍યુ હોય તો જ લેટ ફી લાદી શકે છે. RBI ના નિયમો જણાવે છે કે લેટ પેમેન્‍ટ ચાર્જ અને સંબંધિત ફી બિલ ચુકવણીની સમયમર્યાદા પછી બાકી રકમ પર જ વસૂલવી જોઈએ, કુલ બાકી રકમ પર નહીં.

આનો અર્થ એ છે કે રાઉન્‍ડિંગ-ઓફ નિયમો અને ક્રેડિટ કાર્ડ બિલ પર લેટ પેમેન્‍ટ નિયમો વ્‍યવહારોના બે અલગ અલગ પાસાઓને સંબોધિત કરે છે. પહેલો ભાગ રૂપિયાના અપૂર્ણાંકને લગતી રકમ કેવી રીતે રાઉન્‍ડ ઓફ કરવામાં આવે છે તેની સાથે સંબંધિત છે, જ્‍યારે બીજો ભાગ સમજાવે છે કે ક્‍યારે અને કેટલી રકમ પર લેટ પેમેન્‍ટ ફી વસૂલ કરી શકાય છે.

જ્‍યારે કાગલકરે HDFC બેંકને ચાર્જ પરત કરવા વિનંતી કરી છે, ત્‍યારે તેમની વાયરલ પોસ્‍ટને કારણે ઘણા ભૂતપૂર્વ વપરાશકર્તાઓએ તેમની ક્રેડિટ કાર્ડ સંબંધિત સમસ્‍યાઓ શેર કરી છે. એક પોસ્‍ટમાં, યુઝરે લખ્‍યું, 'જો સમસ્‍યાનું નિરાકરણ ન આવે, તો તમારે RBI ના બેંકિગ લોકપાલનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.' બીજા યુઝરે દાવો કર્યો કે તેમને તેમના SBI ક્રેડિટ કાર્ડ સાથે પણ આવી જ સમસ્‍યાનો સામનો કરવો પડ્‍યો હતો, જ્‍યાં કાર્ડ રદ કરવાની વિનંતી કર્યા પછી પણ તેમની પાસેથી ચાર્જ લેવામાં આવ્‍યો હતો.