નવી દિલ્હી, તા.૧૯: ભારતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રે ટેકનોલોજીનો વ્યાપ અત્યંત ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો છે. જાહેર નીતિ ક્ષેત્રે કાર્યરત થિંક-ટેન્ક 'ધ ડાયલોગ' દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા તાજેતરના અહેવાલ "ભારતના AI ઇકોસિસ્ટમમાં સ્પર્ધા, નવીનતા અને બજાર માળખું: એક પ્રયોગમૂલક મૂલ્યાંકન" માં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે દેશના ૮૫ ટકા AI ડેવલપર્સ પોતાના પ્રોજેક્ટ્સ માટે પબ્લિક ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર નિર્ભર છે. આ સાથે જ લગભગ ૭૪.૫ ટકા ડેવલપર્સ માને છે કે તેમની પાસે કમ્પ્યુટ પ્રદાતાઓમાં પૂરતી શ્રેણી અને વિપુલ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.

અહેવાલ અનુસાર, ભારતના AI ઇકોસિસ્ટમમાં ઓપન-સોર્સ ટેકનોલોજી એક મુખ્ય પાયો બનીને ઉભરી આવી છે. લગભગ ૯૬.૨ ટકા AI ડેવલપર્સ ઓપન-સોર્સ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાંથી ૬૨.૨ ટકા લોકો તેની પર સંપૂર્ણ નિર્ભર છે. આ ઉપરાંત ૭૯ ટકાથી વધુ ડેવલપર્સ ઓપન-સોર્સ મોડેલ્સને માલિકીના (Proprietary) મોડેલ્સના મજબૂત વિકલ્પ તરીકે જુએ છે, જેનાથી નવીન સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે નાણાકીય અને ટેકનિકલ અવરોધો ઘટી રહ્યા છે.

જોકે, આ ક્ષેત્રમાં ઝડપી પ્રગતિ છતાં કેટલાક પડકારો પણ સામે આવ્યા છે. ૬૩.૨ ટકા ડેવલપર્સે ડેટા માનકીકરણ (Data Standardization) ને સૌથી મોટો અવરોધ ગણાવ્યો છે, જ્યારે માત્ર ૧૫ ટકા લોકોએ સરકાર સંચાલિત ડેટાસેટ્સ સહેલાઈથી ઉપલબ્ધ હોવાનું સ્વીકાર્યું છે. આ સિવાય ૪૭.૨ ટકા ડેવલપર્સ માટે કુશળ અને તાલીમબદ્ધ AI પ્રતિભા (Skilled Talent) ની અછત પણ એક મુખ્ય ચિંતાનો વિષય છે.

બીજી તરફ, AI અપનાવવાથી ભારતીય ઉદ્યોગો અને વ્યવસાયોને સીધો ફાયદો થઈ રહ્યો છે. સર્વેક્ષણમાં સામેલ ૮૫ ટકા વ્યવસાયોએ AI થી કામગીરીમાં સકારાત્મક પરિવર્તન અનુભવ્યું છે. તેમાંથી ૬૧ ટકા વ્યવસાયોએ વધુ ચોક્કસ નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતામાં સુધારો નોંધાવ્યો છે અને ૫૫ ટકા લોકોએ ઝડપી સેવાની ડિલિવરી મેળવી છે. ૬૭ ટકાથી વધુ કંપનીઓએ માન્યું છે કે AI પાછળ થતો ખર્ચ તેનાથી મળતા વ્યાપારી લાભોની સરખામણીએ સંપૂર્ણપણે વાજબી છે.