મુંબઈ : સંગીત જગતના મહાન ગાયક મોહમ્મદ રફીનું નામ કાને પડતાં જ આપણા મનમાં રોમેન્ટિક, દેશભક્તિ કે વિરહના મધુર ગીતો ગુંજવા લાગે છે. તેમનો મખમલી અવાજ દાયકાઓથી શ્રોતાઓના હૃદય પર રાજ કરી રહ્યો છે. પરંતુ સંગીત પ્રેમીઓ માટે એ વાત અત્યંત રસપ્રદ છે કે પોતાના અવાજથી કરોડો લોકોને ઘેલા કરનાર રફી સાહેબે ૧૯૪૦ અને ૫૦ ના દાયકામાં કેરોસીન (ઘાસલેટ) તેલના વેચાણ માટે એક કમર્શિયલ રેડિયો જાહેરાત (જિંગલ) પણ ગાઈ હતી.

૧૯૪૦ ના દાયકામાં બર્મા શેલ (Burmah Shell) નામની જાણીતી તેલ કંપનીએ પોતાના કેરોસીન તેલનો પ્રચાર કરવા માટે મોહમ્મદ રફી સાહેબનો સંપર્ક કર્યો હતો. એ જમાનામાં ભારતના ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં રસોઈ બનાવવા માટે મુખ્યત્વે લાકડા, કોલસા કે ગાયના છાણમાંથી બનતા છાણાનો ઉપયોગ થતો હતો. તે સમયે કેરોસીન એક નવું અને સરખામણીમાં મોંઘું બળતણ હતું. કંપની લોકોને લાકડાં અને ધુમાડામાંથી મુક્તિ અપાવી કેરોસીન તરફ વાળવા માંગતી હતી અને તે માટે રેડિયો જ પ્રચારનું સૌથી સશક્ત માધ્યમ હતું.

બર્મા શેલની જાહેરાતના શબ્દો અને રફી સાહેબનો અનોખો જાદુ

કંપનીને એક એવા આકર્ષક અવાજની તલાશ હતી જે સીધો સામાન્ય જનતાના હૃદય સુધી પહોંચી શકે. જ્યારે રફી સાહેબને આ રેડિયો જાહેરાત ગાવાની ઓફર મળી, ત્યારે તેમણે તેને કોઈ મોટા દેશભક્તિ કે ફિલ્મી ગીત જેટલી જ ઉર્જા, મધુરતા અને સમર્પણ સાથે ગાયું હતું. આ પ્રખ્યાત જાહેરાતના શબ્દો હતા - "દરેક ઘરમાં પ્રકાશ છે, અને દરેક હાથમાં અંધકાર છે."

રફી સાહેબના અવાજનો જાદુ એવો ચાલ્યો કે લોકો આ જિંગલ સાંભળવા માટે રેડિયો સેટ પાસે કલાકો સુધી રાહ જોઈને બેસતા હતા અને તેના સૂર પર ઝૂમી ઉઠતા હતા. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે રફી સાહેબ પોતાની બહુમુખી પ્રતિભાથી સામાન્યમાં સામાન્ય જાહેરાત ગીતને પણ અમર બનાવી દેવાની અદ્ભુત ક્ષમતા ધરાવતા હતા.