નવી દિલ્હી, તા.૨૦: સગીરો માટે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ કે મર્યાદાઓ લાદવાની વધતી જતી માંગ વચ્ચે દિલ્હી હાઈકોર્ટે ગુરુવારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર બેન મૂકવો કે નિયમન લાદવું એ સંપૂર્ણપણે સરકારી નીતિ (Government Policy) નો વિષય છે. તેથી, આ અંગે કોઈ સીધો આદેશ આપવાને બદલે કારોબારીએ જ સંબંધિત પક્ષકારો સાથે વિસ્તૃત સલાહ-મશવરો કરીને યોગ્ય નીતિગત નિર્ણયો લેવા જોઈએ.

જસ્ટિસ વી. કામેશ્વર રાવ અને જસ્ટિસ મનમીત પ્રીતમ સિંહ અરોરાની ખંડપીઠે બાળકોમાં વધી રહેલા સોશિયલ મીડિયાના દૂષણ, સ્ક્રીન વ્યસન અને ઓનલાઈન બાળ જાતીય શોષણ સામગ્રી (CSAM) ને રોકવા માટે કડક પગલાં લેવાની માંગ કરતી જાહેર હિતની અરજી (PIL) નો નિકાલ કર્યો હતો. કોર્ટે કેન્દ્ર सरकारને નિર્દેશ આપ્યો છે કે અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવેલી ગંભીર બાબતો અને સૂચનોની ઝીણવટભરી તપાસ કરવામાં આવે. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકારને ચોક્કસ પ્રતિબંધો લાદવા માટે કોઈ સમયમર્યાદા કે સીધો આદેશ આપવો અદાલત માટે યોગ્ય નથી.

આ જાહેર હિતની અરજી ત્રણ વર્ષના બાળકની માતા કીર્તિ દુઆ અને જાણીતા બાળરોગ નિષ્ણાત ડૉ. શરદ ગુપ્તા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે અશ્લીલ અને અયોગ્ય ઓનલાઈન સામગ્રીનો મુક્ત સંપર્ક બાળકોના બંધારણીય અધિકારોનું હનન કરે છે. અરજીમાં આર્થિક સર્વેક્ષણ ૨૦૨૫-૨૬ના ચોંકાવનારા આંકડા ટાંકીને જણાવાયું હતું કે યુવા પેઢીમાં સોશિયલ મીડિયાનું વ્યસન તેમના માનસિક સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે. માટે માત્ર સ્વૈચ્છિક નિયમોના બદલે કાનૂની રીતે બંધનકર્તા સુરક્ષા કવચ હોવું જરૂરી છે.

બીજી તરફ, મેટા (Meta) પ્લેટફોર્મ તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ અરવિંદ દાતારે કોર્ટને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર CSAM સામગ્રીને ઓળખીને દૂર કરવા માટે અત્યાધુનિક સિસ્ટમ કાર્યરત છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ફેસબુક પર ૯૯.૫% અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ૯૫.૨% જેટલી વાંધાજનક સામગ્રી યૂઝર્સ દ્વારા રિપોર્ટ થાય તે પહેલાં જ ઓટોમેટિક સિસ્ટમથી દૂર કરી દેવાય છે. તમામ દલીલો સાંભળ્યા બાદ, હાઈકોર્ટે આ ટેકનિકલ અને નીતિગત મુદ્દાઓને આખરી નિર્ણયો માટે કેન્દ્ર સરકાર અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ વચ્ચેની વિચારણા પર છોડી દીધા છે.