​વોશિંગ્ટન / ફ્લોરિડા:અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે નવી ક્રાંતિ સર્જનારી અને રોકેટ રી-યુઝેબિલિટી માટે જાણીતી ઈલોન મસ્કની કંપની 'સ્પેસએક્સ' (SpaceX) હવે એનર્જી માર્કેટમાં સીધી એન્ટ્રી કરવા જઈ રહી છે. પોતાના વિશાળ રોકેટ પ્રોજેક્ટ્સ અને ટેકનોલોજી સેન્ટર્સ માટે વધતી જતી ઊર્જા અને ઈંધણની માગને ધ્યાનમાં રાખીને સ્પેસએક્સ હવે નેચરલ ગેસ (કુદરતી ગેસ)ના ટ્રેડિંગ ક્ષેત્રે પગપેસારો કરી રહી છે. આ માટે કંપનીએ સ્પેશિયલાઇઝ્ડ નેચરલ ગેસ ટ્રેડરની ભરતી કરવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરી દીધી છે, જે સ્પેસએક્સ માટે એક આખી ઈન-હાઉસ ગેસ ટ્રેડિંગ ટીમ તૈયાર કરશે.

​રોકેટમાં ઈંધણથી લઈને પાવર પ્લાન્ટ સુધી ગેસની જરૂરિયાત

સ્પેસએક્સનું અત્યાધુનિક અને મહાકાય 'સ્ટારશિપ' (Starship) રોકેટ ઈંધણ તરીકે પ્રવાહી મિથેન (Liquid Methane) અને લિક્વિડ ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે. મિથેન એ નેચરલ ગેસનો જ મુખ્ય ઘટક છે. સ્ટારશિપના એક જ લોન્ચિંગમાં અંદાજે ૬.૩ લાખ ગેલન જેટલું ઈંધણ વપરાય છે. આગામી સમયમાં રોકેટ લોન્ચિંગની આવૃત્તિ (ફ્રિક્વન્સી) ખૂબ ઝડપથી વધારવાનું કંપનીનું આયોજન છે. અત્યાર સુધી ટેન્કર ટ્રકો દ્વારા લોન્ચિંગ સાઇટ પર ઈંધણ પહોંચાડવામાં આવતું હતું, પરંતુ આ લોજિસ્ટિક્સ પદ્ધતિ હવે નાની પડી રહી છે. આથી જ કંપની પોતે જ કુદરતી ગેસની ખરીદી, હેજિંગ અને ટ્રેડિંગ કરીને પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે.

​ટેક્સાસમાં વિશાળ પાવર પ્લાન્ટ અને ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ

સ્પેસએક્સની ઊર્જા જરૂરિયાતો માત્ર રોકેટ સુધી સીમિત નથી. કંપની ટેસ્લા (Tesla) સાથે મળીને ટેક્સાસ ખાતે અંદાજે ૧૬.૮ અબજ ડોલરના ખર્ચે 'ટેરાફેબ' સેમિકન્ડક્ટર મેન્યુફેક્ચરિંગ કોમ્પ્લેક્સ અને મોટું આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ડેટા સેન્ટર બનાવી રહી છે. આ વિશાળ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ભારે માત્રામાં વીજળીની જરૂર છે, જેના માટે સ્પેસએક્સ પોતાના ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ (Gas-Fired Power Plants) સ્થાપવાની યોજના ધરાવે છે. આ સિવાય ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં જ કંપનીએ ટેક્સાસમાં સ્ટારબેઝ સુધી ગેસ પહોંચાડવા માટે ૮ માઈલ લાંબી 'સ્ટારપાઇપ' (Starpipe) ગેસ પાઈપલાઈન પ્રોજેક્ટની પણ જાહેરાત કરી છે.

​કેવો હશે નવા ટ્રેડરનો રોલ?

ફ્લોરિડાના કેપ કેનાવેરલ અથવા ટેક્સાસ ખાતે સ્થિત થનારા આ નેચરલ ગેસ ટ્રેડરે સ્પેસએક્સ માટે ભૌતિક (Physical) અને નાણાકીય (Financial) બંને પ્રકારના ગેસ ટ્રેડિંગની વ્યૂહરચના બનાવવી પડશે. આ ટીમ માર્કેટના ભાવો, હવામાનના ફેરફારો, પાઈપલાઈનની ક્ષમતા અને સરકારી નિયમો (CFTC અને FERC) મુજબ ગેસ પોર્ટફોલિયોનું મેનેજમેન્ટ કરશે. કંપનીનો હેતુ કોઈ બહારના ગ્રાહકોને ગેસ વેચીને નફો કરવાનો નથી, પરંતુ પોતાના મિશન માટે સૌથી સસ્તા દરે અને વિના વિલંબે ઊર્જાનો જથ્થો સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

​ટેકનોલોજી કંપનીઓમાં એનર્જી ટ્રેડિંગનો નવો ટ્રેન્ડ

માત્ર સ્પેસએક્સ જ નહીં, પરંતુ મેટા (Meta) અને ઓપનએઆઈ (OpenAI) જેવી દિગ્ગજ ટેકનોલોજી કંપનીઓ પણ પોતાના એઆઈ ડેટા સેન્ટર્સની પ્રચંડ વીજ જરૂરિયાતોને કારણે ઊર્જા ક્ષેત્રે પગપેસારો કરી રહી છે. ઈલોન મસ્કની હંમેશાંથી નીતિ રહી છે કે તેઓ પોતાની સપ્લાય ચેઈન પર પૂર્ણ નિયંત્રણ રાખવા માંગે છે. એનર્જી માર્કેટમાં પોતાની ટ્રેડિંગ ડેસ્ક સ્થાપીને સ્પેસએક્સ હવે ઊર્જા ક્ષેત્રે પણ સ્વનિર્ભર બનવા ભણી કદમ વધારી રહી છે.