સરકારી હોસ્પીટલોમાં અપુરતી સુવિધા તો પ્રાઇવેટમાં મોંઘો ઇલાજ
દેશની સ્વાસ્થ્ય પ્રણાલી સરકારી હોસ્પીટલો પાયાની સુવિધાઓની તંગી અને ખાનગી હોસ્પીટલોમાં મોંઘી મનમાની સારવારના બેવડા સંકટનો સામનો કરી રહી છે : સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના સંસદીય સમિતિનો ૧૭૬મો રિપોર્ટ નિરાશાજનક તસ્વીર રજુ કરે છેઃ સરકારીમાં ૧૪૦૦ લોકો પર એક ડોકટરઃ ૬૪% લોકો ખાનગી તરફ વળે છે
નવી દિલ્હી તા.૨૪: તબીબી સંભાળ એ મૂળભૂત જરૂરિયાત છે. કલ્યાણકારી લોકશાહીમાં, એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે સરકાર બધા નાગરિકો માટે ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્યસંભાળની સુલભતા સુનિﾍતિ કરશે. જોકે, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિનો ૧૭૬મો અહેવાલ નિરાશાજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે દેશમાં દર્દીઓ સારવારની ઉપલબ્ધતા અને ખર્ચના બેવડા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે. એક તરફ, સરકારી હોસ્પિટલો માંગને અનુરૂપ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં અસમર્થ છે, જ્યારે બીજી તરફ, ખાનગી હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓ હલકી ગુણવત્તાવાળી સારવાર અને વધુ પડતા બિલોથી ઝઝૂમી રહ્યા છે. આ પ્રશ્ન ઊભો કરે છેઃ દેશની આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા દરેકને પોષણક્ષમ દરે ગુણવત્તાયુક્ત સંભાળ કેવી રીતે પૂરી પાડી શકશે? આ આજના મુદ્દાનું કેન્દ્રબિદુ છે.
ભારતમાં આરોગ્યસંભાળ બે વિરોધાભાસી સમસ્યાઓથી અવરોધાય છેઃ સરકારી હોસ્પિટલોમાં માળખાગત સુવિધાઓનો અભાવ છે અને તેઓ આરોગ્યસંભાળની માંગને પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ છે, અને ખાનગી હોસ્પિટલો એટલી મોંઘી છે કે મોટાભાગના લોકો તે પરવડી શકતા નથી.
ઓછું સરકારી બજેટઃ ભારતનો કુલ સરકારી આરોગ્ય ખર્ચ GDP ના માત્ર ૧.૫% થી ૨% જેટલો છે. રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય નીતિ ૨૦૧૭ માં આને ૨.૫% સુધી વધારવાનો લક્ષ્યાંક હતો. તેનાથી વિપરીત, વિકસિત દેશો ઞ્ઝભ્ ના સરેરાશ ૯% થી ૧૧% ફક્ત સરકારી આરોગ્ય પર ખર્ચ કરે છે.
આરોગ્ય પર નાગરિક ખર્ચઃ વિકસિત દેશોમાં, નાગરિકોએ કુલ ખિસ્સામાંથી ખર્ચના માત્ર ૧૦-૧૨% ચૂકવવા પડે છે, કારણ કે બાકીના ખર્ચ સરકારી વીમા અથવા રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે. ભારતમાં, પરિવારોએ તબીબી ખર્ચનો લગભગ ૪૦% ખર્ચ પોતાના ખિસ્સામાંથી ચૂકવવો પડે છે.
ભૂતપૂર્વ IAS અધિકારી ઓપી અગ્રવાલ કહે છે કે સરકારી હોસ્પિટલોમાં ભીડ ઓછી થાય છે. મોટાભાગના કેસ નાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સાથે સંબંધિત છે. આ માટે, ઓનલાઈન સેવાઓ, જેને ટેલિમેડિસિન કહેવાય છે, લાગુ કરી શકાય છે. આનાથી ડોકટરોનો સમય બચશે અને હોસ્પિટલોમાં ભીડ ઓછી થશે. વધુમાં, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મોબાઇલ ક્લિનિક્સ સ્થાપિત કરવા જોઈએ.
જો આપણે વૈશ્વિક સ્તરે આરોગ્યસંભાળ પ્રણાલીઓનો વિચાર કરીએ, તો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કોઈ જાહેર આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા નથી. બધી આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ ખાનગી ક્ષેત્રમાં છે, પરંતુ તબીબી વીમો દરેક માટે ઉપલબ્ધ છે. નોકરીદાતાઓ તબીબી વીમો પૂરો પાડે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ સંસ્થા અથવા કંપની સાથે જોડાયેલ નથી, અથવા વૃદ્ધ અને નિવૃત્ત છે, અને તેનો વીમો કવર કરવા માટે કોઈ નથી, તો સરકારની મેડિકેર યોજના છે, જે ઘણા લોકોને કવરેજ પૂરું પાડે છે.
ત્યાં, સિસ્ટમ તમને ખાનગી ક્ષેત્રમાં સારવાર કરાવવા અને વીમા કવરેજ મેળવવાની મંજૂરી આપે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આ સ્થિતિ છે. કેનેડામાં, સમગ્ર આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્ર જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ છે. બંને વિકસિત દેશો છે, પરંતુ સિસ્ટમો અલગ છે. અહીં સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે આપણે ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રોને મિશ્રિત કરીએ છીએ. ડોકટરોને ખાનગી ક્ષેત્રમાં વધુ સારો પગાર મળે છે, તેથી સારા ડોકટરો રજા આપે છે. સારા ડોકટરો સરકારી ક્ષેત્રમાં રહેતા નથી.
બીજી બાજુ, નર્સિગ અને પેરામેડિકલ સ્ટાફને ખાનગી ક્ષેત્રમાં ઓછો પગાર અને સરકારી ક્ષેત્રમાં વધુ સારો પગાર મળે છે. આ એક પ્રકારનું અસંતુલન બનાવે છે. આ એક સમસ્યા છે. બીજી બાજુ, એવું જોવા મળ્યું છે કે ૬૦-૭૦ ટકા કેસોમાં તાવ અથવા માથાનો દુખાવો જેવી ખૂબ જ નાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ હોય છે. આ માટે, ટેલિમેડિસિન તરીકે ઓળખાતી ઓનલાઈન સેવાઓ સ્થાપિત કરવી જોઈએ.
આજે આ શક્ય છે. આ રીતે, મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં ડોકટરોનો સમય બગાડવામાં આવશે નહીં. જો ડોકટર કહે કે તેમને હોસ્પિટલમાં જોવાની અને અસંખ્ય પરીક્ષણો કરાવવાની જરૂર છે, તો દર્દીને હોસ્પિટલમાં જવું પડશે. આનાથી સરકારી હોસ્પિટલોમાં ભીડ ઓછી થશે.
આજે, સમસ્યા એ છે કે સરકારી હોસ્પિટલો ભીડભાડથી ભરેલી છે. બીજી સમસ્યા એ છે કે ડોકટરો દૂરના પોસ્ટિંગ પર મુસાફરી કરવામાં અનિચ્છા રાખે છે. આ વાસ્તવિકતા છે. તેનો ઉકેલ ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે મોબાઇલ ક્લિનિક્સ સ્થાપિત કરવાનો છે. આનાથી ઘ્ણ્ઘ્ સ્તરે ભીડભાડ પરનું દબાણ ઓછું થશે, અને લોકોને તેમના ગામડાઓમાં તબીબી સંભાળ મળશે.
ખાનગી ક્ષેત્રમાં એક મોટી સમસ્યા મનસ્વી બિલિગ છે. તેનો ઉકેલ એ હોઈ શકે છે કે દરેક માટે તબીબી વીમો પૂરો પાડવામાં આવે, અને સારવાર બિલ દર્દીને નહીં, પરંતુ સીધો વીમા કંપનીને મોકલવામાં આવે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પણ આવી જ સિસ્ટમ અસ્તિત્વમાં છે. ત્યાં, હોસ્પિટલ સારવાર બિલ વીમા કંપનીને મોકલે છે, અને વીમા કંપની બિલ ચૂકવે છે.
જો વીમા કંપની જણાવે છે કે બિલમાં અમુક વસ્તુઓ આવરી લેવામાં આવી નથી, તો દર્દીએ બિલનો તે ભાગ ચૂકવવો જરૂરી છે. જો કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, હોસ્પિટલો બિલ ચૂકવવામાં ન આવે ત્યાં સુધી દર્દીઓને રોકી શકતી નથી. ભારતમાં આ સિસ્ટમ અસ્તિત્વમાં નથી. જો આવી સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવે, તો ખાનગી હોસ્પિટલોના મનસ્વી વર્તનને રોકી શકાય છે.
જાહેર નીતિ નિષ્ણાત ડો. ચક્રકાંત લહરિયા કહે છે કે ખાનગી હોસ્પિટલો પર દબાણ લાવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે સરકારી હોસ્પિટલોને મજબૂત બનાવવામાં આવે. જ્યારે જિલ્લાની સરકારી હોસ્પિટલમાં યોગ્ય ડોકટરો, નર્સો, નિદાન સાધનો અને ICU સુવિધાઓ હોય છે, ત્યારે લોકો ત્યાં સારવાર લેશે. આનાથી ખાનગી હોસ્પિટલોને તેમની કિમતો અને સંભાળની ગુણવત્તા સુધારવાની ફરજ પડશે.
ભારતમાં પોષણક્ષમ આરોગ્યસંભાળ પર ચાલી રહેલી ચર્ચા મોટાભાગે ખાનગી હોસ્પિટલો પર કેન્દ્રિત છે. સંસદીય આરોગ્ય સમિતિએ તેના અહેવાલમાં સારવારના ઊંચા ખર્ચ, વિદેશી રોકાણ અને કડક નિયમોની જરૂરિયાત અંગે ચિતા વ્યક્ત કરી છે. આ સાચું છે, પરંતુ જો આપણી નીતિઓ ખાનગી હોસ્પિટલોને નિયંત્રિત કરવા સુધી મર્યાદિત રહેશે, તો સમસ્યાનો આંશિક ઉકેલ આવશે.
વાસ્તવિક પડકાર એ નથી કે ખાનગી ક્ષેત્રની સારવાર મોંઘી છે, પરંતુ સરકારી હોસ્પિટલોમાં પૂરતા વિકલ્પોના અભાવે, સામાન્ય લોકો ખાનગી હોસ્પિટલોમાં જવા માટે મજબૂર છે. ખાનગી અને સરકારી હોસ્પિટલો વચ્ચે સારવારના ખર્ચમાં મોટો તફાવત છે. આ જ કારણ છે કે કોઈપણ બીમારી અચાનક પરિવાર માટે નાણાકીય કટોકટી બની શકે છે.
દર નક્કી કરવા, એડવાન્સ બિલ પૂરા પાડવા અને પારદર્શક નિયમો સ્થાપિત કરવા દર્દીની સલામતી માટે જરૂરી છે. જો કે, ફક્ત દર નક્કી કરવાથી સમસ્યાનો ઉકેલ આવશે નહીં. જો રૂમના દર ઘટાડવામાં આવે તો, હોસ્પિટલો પરીક્ષણો, દવાઓ અથવા ICU ના નામે તેમના બિલમાં વધારો કરશે.
તેવી જ રીતે, વિદેશી રોકાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી સારવાર સસ્તી નહીં બને, કારણ કે ભારતમાં ખાનગી હોસ્પિટલો પણ ફક્ત નફા માટે કાર્યરત છે. ખાનગી હોસ્પિટલો પર દબાણ લાવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે સરકારી હોસ્પિટલોને મજબૂત બનાવવામાં આવે. જ્યારે જિલ્લા સરકારી હોસ્પિટલમાં યોગ્ય ડોકટરો, નર્સો, નિદાન સાધનો અને ICU સુવિધાઓ હોય છે, ત્યારે લોકો ત્યાં સારવાર લેશે. આ ખાનગી હોસ્પિટલોને તેમના ભાવ અને સારવારની ગુણવત્તા સુધારવા માટે દબાણ કરશે.
ખાનગી હોસ્પિટલોની મનસ્વીતા સામે એક સારી સરકારી હોસ્પિટલ સૌથી મોટી શક્તિ છે. ભારતે માત્ર ખાનગી હોસ્પિટલો માટે નિયમો સ્થાપિત કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ સરકારી હોસ્પિટલોમાં પથારી, ડોકટરો અને સ્ટાફની અછતને તાત્કાલિક દૂર કરવાની પણ જરૂર છે. ગામડાઓ અને નાના શહેરોમાં પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં પણ વહેલી સારવાર સુનિﾍતિ કરવા માટે સુધારો કરવો જોઈએ.
વિકસિત ભારતનું સ્વપ્ન ફક્ત મોટી ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા જ સાકાર થઈ શકતું નથી. દેશના દરેક નાગરિકને તેમના પોતાના શહેરમાં યોગ્ય અને સસ્તી સારવારની સુવિધા મળવી જોઈએ. દેશને ખાનગી અને સરકારી બંને સિસ્ટમોની જરૂર છે. વીમા યોજનાઓ વળતરમાં મદદ કરી શકે છે, પરંતુ તેઓ નવી હોસ્પિટલો અથવા ડોકટરો બનાવી શકતા નથી.
તેથી, ભારતે એક સંતુલિત માર્ગ અપનાવવો જોઈએ, જ્યાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં યોગ્ય નિયમો લાગુ કરવામાં આવે અને સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થા એટલી મજબૂત હોય કે સામાન્ય લોકો તેના પર વિશ્વાસ કરી શકે.
(10:16 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
