નવી દિલ્હી :  રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં "કોઈ કાયમી દુશ્મન કે કાયમી મિત્ર નથી હોતો, માત્ર દેશનું હિત કાયમી હોય છે" - આ કહાવત ફરી એકવાર સાચી સાબિત થઈ છે. ગલવાન ઘર્ષણ બાદ ચીન સાથે ભારતના સંબંધો અત્યંત વણસેલા રહ્યા છે, પરંતુ આગામી રવી સિઝન દરમિયાન દેશના ખેડૂતોને ખાતરની કટોકટીનો સામનો ન કરવો પડે તે માટે ભારત સરકારે એક મોટો વ્યાપારી અને રાજદ્વારી દાવ ખેલ્યો છે. સરકારી કંપની રાષ્ટ્રીય કેમિકલ્સ એન્ડ ફર્ટિલાઇઝર્સ (RCF) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા 1.7 મિલિયન ટન યુરિયાના વિશાળ ટેન્ડરમાં ચીની સપ્લાયર્સે સૌથી મોટો બાજી મારી છે. ભારતની આ તાજેતરની ખરીદીમાં આશરે 1.2 મિલિયન ટન યુરિયા એકલું ચીન પૂરું પાડશે, જે કુલ ટેન્ડરના બે તૃતીયાંશ કરતાં પણ વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. આ જથ્થો સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં ભારતીય બંદરો પર પહોંચવાનું શરૂ થઈ જશે.

વિશ્વભરમાં ચાલતી વૈશ્વિક અસ્થિરતા અને યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ હતી, જેના લીધે વૈશ્વિક બજારમાં યુરિયાના ભાવો આસમાને પહોંચ્યા હતા. બીજી તરફ, ચીને પોતાના આંતરિક બજારને સુરક્ષિત કરવા ખાતરની નિકાસ પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા હતા, પરંતુ તાજેતરમાં તેણે નિકાસ નિયમોમાં છૂટછાટ આપી છે. ભારત વાર્ષિક આશરે 39 મિલિયન ટન યુરિયાનો વપરાશ કરે છે, જ્યારે આપણું સ્થાનિક ઉત્પાદન તેના માત્ર ત્રણ-ચતુર્થાંશ ભાગ જેટલું જ છે. આ બાકીનો તફાવત પૂરો કરવા આયાત અનિવાર્ય બને છે. રશિયા સહિતના પરંપરાગત સપ્લાયર્સ યુદ્ધમાં ફસાયેલા હોવાથી, ચીનની આ નિકાસ છૂટછાટનો ભારતે સમયસર લાભ ઉઠાવ્યો છે.

ચીન પાસેથી આટલી મોટી માત્રામાં સસ્તું યુરિયા મળવાથી ભારતીય અર્થતંત્ર અને ખેડૂતો બંનેને સીધો ફાયદો થશે. ભારત સરકાર ખેડૂતો માટે યુરિયા પર ભારે સબસિડી આપે છે, તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં નીચા ભાવે મળેલી આ ખરીદીથી સરકારી તિજોરી પરનું નાણાકીય દબાણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. જોકે, આ ખરીદીનો અર્થ એ નથી કે ભારત સંપૂર્ણપણે ચીન પર નિર્ભર થઈ ગયું છે. ભારતે પોતાની સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં પણ મોટો વધારો કર્યો છે અને અન્ય દેશો સાથે પણ આયાત સમતોલ રાખી છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે જ્યારે ખેડૂતોના કલ્યાણ અને ખાદ્ય સુરક્ષાની વાત આવે ત્યારે ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખીને વ્યવહારુ નીતિ અપનાવતા ખચકાતું નથી.