પુરથી નેપાળના પાવર પ્લાન્ટ તબાહઃ ફરી લોડ શેડિંગનો ખતરોઃ ઉત્પાદન ઠપ્પ થયું
દેશની હાઇડ્રો ઇકોનોમી વેરવિખેર
કાઠમંડુ તા.૨૮: નેપાળમાં આવેલા પૂરથી હાઇડ્રોપાવર ક્ષેત્રને મોટો ફટકો પડ્યો છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, પૂરથી નેપાળમાં આશરે ૪૩૦ મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતાને અસર થઈ છે. અનેક પાવર પ્રોજેક્ટ્સ અને ટ્રાન્સમિશન લાઇનોને પણ નુકસાન થયું છે. આનાથી ભારતને વીજળી વેચવાની નેપાળની યોજનાઓમાં વિક્ષેપ પડવાનું અને સ્થાનિક વીજ પુરવઠા પર દબાણ વધવાનું જોખમ રહેલું છે.
નિષ્ણાંતોના મતે, આ ફક્ત ટૂંકા ગાળાની વીજળી કટોકટી નથી, પરંતુ નેપાળના હાઇડ્રોઇકોનોમિક વિઝન માટે મોટો ફટકો છે. નેપાળે ભારત અને બાંગ્લાદેશને તેની વધારાની વીજળી વેચીને અબજો ડોલરની આવક ઉત્પન્ન કરવાની યોજના બનાવી હતી.
તળાવ ફાટવાના કારણે આવેલા પૂરથી મધ્ય અને પૂર્વી નેપાળમાં ચાલી રહેલા અનેક હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સને ભારે નુકસાન થયું છે. પૂરના પાણી અને તેની સાથેના કાટમાળથી ટર્બાઇન ચેમ્બર ડૂબી ગયા છે. પૂરના પાણીએ ડેમ અને ઇન્ટેક ગેટ્સને પણ નુકસાન પહોંચાડ્યું છે, અને કાંપ જમા થવાથી મશીનરી લકવાગ્રસ્ત થઈ ગઈ છે.
વીજળી ઉત્પાદન ખોરવાવા ઉપરાંત, ઘણી જગ્યાએ હાઇ-વોલ્ટેજ ટ્રાન્સમિશન ટાવર ઉખડી ગયા છે. સબસ્ટેશન ડૂબી જવાથી ગ્રીડને વીજ પુરવઠો સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયો છે. ૨૦૨૪-૨૦૨૫ માં કાર્યરત થવાના ઘણા પ્રોજેક્ટ્સ માટે બાંધકામ સ્થળો ધોવાઈ ગયા છે. આને કારણે, તે પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ માટેની સમયમર્યાદા હવે ઘણા મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી પાછળ ધકેલાઈ જવાની છે.
નેપાળ એક પર્વતીય દેશ છે, જેમાં અસંખ્ય નદીઓ વહે છે. તેના વિશાળ જળ સંસાધનોનો ઉપયોગ કરીને, નેપાળ દક્ષિણ એશિયાનું ૅસ્વચ્છ ઉર્જા કેન્દ્રૅ બનવાની ઇચ્છા રાખે છે. આ માટે, તેણે ૮૩,૦૦૦ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની યોજના બનાવી છે. આમાંથી, આશરે ૪૨,૦૦૦ મેગાવોટ આર્થિક રીતે સધ્ધર માનવામાં આવે છે.
નેપાળ ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં તેના કુલ ઉત્પાદનમાં ૩,૦૦૦ મેગાવોટથી વધુ વધારો કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. ૨૦૩૫ સુધીમાં ૨૮,૦૦૦ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે એક રોડમેપ વિકસાવવામાં આવ્યો છે. નેપાળની આવકના મુખ્યસ્ત્રેત ચાની નિકાસ અને પર્યટન છે. તેથી, નેપાળ વીજળીને એક નવા નિકાસ ક્ષેત્ર તરીકે વિકસાવવા માંગતો હતો, જેનાથી તેની વેપાર ખાધ ઓછી થાય અને લોકોની આવકમાં વધારો થાય. આવી સ્થિતિમાં, ૪૩૦ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પાદનના વિક્ષેપથી નેપાળની બધી યોજનાઓ ખોરવાઈ ગઈ છે.
એ નોંધવું જોઈએ કે નેપાળ તેની હાઇડ્રો અર્થવ્યવસ્થાને આગળ વધારવા માટે સંપૂર્ણપણે ભારત પર નિર્ભર છે. તેના મોટાભાગના પ્રોજેક્ટ્સ ભારતીય સહાયથી બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, અને ભારત વધારાની વીજળીનો મુખ્ય ખરીદદાર પણ છે. વધુમાં, બાંગ્લાદેશને વેચવામાં આવતી વીજળી પણ ભારતની ટ્રાન્સમિશન લાઇનોમાંથી પસાર થાય છે.
ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન, નેપાળ ભારતને આશરે ૫૦૦ મેગાવોટ વીજળી પૂરી પાડે છે. જો કે, ૪૩૦ મેગાવોટ પ્લાન્ટ બંધ થવાથી, નેપાળે ભારતને મોકલવામાં આવતી વીજળીની માત્રા ઘટાડવી પડશે. આના પરિણામે કરોડો રૂપિયાનું મહેસૂલ નુકસાન થશે. વધુમાં, આ માળખાગત સુવિધાના નુકસાનથી ભારત દ્વારા બાંગ્લાદેશને ૪૦ મેગાવોટ વીજળી નિકાસ કરવાના ત્રિપક્ષીય કરારને પણ જોખમમાં મુકી શકાય છે.
થોડા વર્ષો પહેલા સુધી, નેપાળમાં દરેક ઘરમાં વીજળી નહોતી, અને જ્યાં તે હતી, ત્યાં વીજળી વારંવાર આવતી હતી. જો કે, ઘણા પાવર પ્લાન્ટ બનાવ્યા પછી, નેપાળ તાજેતરના વર્ષોમાં પોતાને લોડ-શેડિગ-મુક્ત દેશ જાહેર કરવામાં સફળ રહ્યું છે. જો કે, આ આપત્તિએ આંતરિક ગ્રીડને પણ હચમચાવી નાખ્યું છે, જેનાથી ફરીથી વીજળી ખોરવાઈ જવાનો ભય છે. વીજ પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે નેપાળના કારખાનાઓમાં ઉત્પાદન બંધ કરવાની ફરજ પડી છે.
સમસ્યા ફક્ત આટલા પૂરતી મર્યાદિત નથી. નેપાળની મોટાભાગની નદીઓ રન-ઓફ-ધ-રીવર પ્રકારની છે. શિયાળા દરમિયાન, આ નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ ઘટે છે, જેના કારણે વીજળી ઉત્પાદનમાં ૩૦-૪૦% ઘટાડો થાય છે. તેથી, જો આ પ્લાન્ટ આગામી બે મહિનામાં કાર્યરત નહીં થાય, તો નેપાળને ભારત પાસેથી મોંઘી વીજળી આયાત કરવાની ફરજ પડશે.
(3:03 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
