નવી દિલ્હી: કેરળના પ્રસિદ્ધ સબરીમાલા મંદિરમાં મહિલાઓના પ્રવેશ અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના વિવાદને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટની નવ સભ્યોની બંધારણીય બેંચ સમક્ષ ચાલી રહેલી સુનાવણી આજે આઠમા દિવસે પણ ચાલુ રહી હતી. આ મહત્વની સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્નએ અત્યંત ધારદાર અને સ્પષ્ટ અવલોકન કરતા જણાવ્યું હતું કે, "એક હિન્દુ, છેવટે તો એક હિન્દુ જ છે અને તે કોઈ પણ મંદિરમાં પ્રવેશવા માટે હકદાર છે." તેમણે ઉમેર્યું કે મંદિરોએ સાંપ્રદાયિક ધોરણે શ્રદ્ધાળુઓને બાકાત ન રાખવા જોઈએ.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતની આગેવાની હેઠળની આ બેંચ વિચારણા કરી રહી છે કે શું ધાર્મિક સંપ્રદાયો તેમના ચોક્કસ રિવાજોના બહાને અન્યોને મંદિરમાં પ્રવેશતા અટકાવી શકે? જસ્ટિસ નાગરત્નએ દક્ષિણ ભારતના ઉદાહરણો આપતા સમજાવ્યું કે, ત્યાં શૈવ કે વૈષ્ણવ જેવા અલગ-અલગ 'સંપ્રદાયો' અને તેમની પોતાની પૂજા પદ્ધતિઓ હોઈ શકે છે, જે સુરક્ષિત છે. પરંતુ, પૂજાની રીત અલગ હોવાનો અર્થ એ નથી કે એક સંપ્રદાયનો હિન્દુ બીજા સંપ્રદાયના મંદિરમાં જઈ શકતો નથી. આવા વિભાજન હિન્દુ સમાજની એકતાને નુકસાન પહોંચાડે છે.

સુનાવણી દરમિયાન જ્યારે વકીલોએ વ્યક્તિગત લેખોનો ઉલ્લેખ કર્યો ત્યારે કોર્ટે રમૂજ સાથે ટકોર કરી હતી કે, જ્ઞાન મેળવવામાં વાંધો નથી પણ તે 'વોટ્સએપ યુનિવર્સિટી' માંથી ન આવવું જોઈએ. કોર્ટે સામાજિક સુધારામાં રાજ્યની ભૂમિકા અંગે પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો જનતા કોઈ અનિષ્ટને દૂર કરવા માંગતી હોય, તો રાજ્ય પાસે સુધારો કરવાની સત્તા છે. કલમ 25(2)(b) હેઠળ સામાજિક સુધારા માટે ઘડાયેલો કાયદો ધાર્મિક પરંપરાઓ પર પ્રભાવી થઈ શકે છે. આ કેસનો નિર્ણય દેશના કરોડો લોકોની આસ્થા અને બંધારણીય અધિકારો પર મોટી અસર પાડશે.

કોર્ટ સમક્ષના 3 સૌથી મોટા સવાલો:

1. પ્રવેશનો અધિકાર: શું કોઈ સંપ્રદાય તેના રિવાજ મુજબ કોઈ વર્ગને પ્રવેશતા રોકી શકે?
2. બંધારણીય નૈતિકતા: શું ધાર્મિક રિવાજો બંધારણીય નૈતિકતાની કસોટી પર ખરા ઉતરવા જોઈએ?
3. રાજ્યનો હસ્તક્ષેપ: સામાજિક સુધારાના નામે રાજ્ય ધાર્મિક બાબતોમાં કેટલે સુધી દખલ કરી શકે?

જસ્ટિસ નાગરત્નનો મહત્વનો અંશ:

"પૂજા પદ્ધતિ અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે સંગઠન કે સંપ્રદાયના અસ્તિત્વ સાથે જોડાયેલ નથી. દરેક હિન્દુ માટે મંદિરના દરવાજા ખુલ્લા હોવા જોઈએ."