<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Sunday, 22nd November 2026

હિન્દુ અને ખ્રિસ્તી વચ્ચેના લગ્નની હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ નોંધણી થઈ શકે નહીં : મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો

જસ્ટિસ સી.વી. કાર્તિકેયન અને જસ્ટિસ એસ. રવિકુમારની ડિવિઝન બેન્ચે ફેમિલી કોર્ટનો ૨૦૧૯નો આદેશ રદ કરીને ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૯ની લગ્ન નોંધણીને રદબાતલ ઠેરવી : આંતરધર્મીય લગ્ન માટે ઈન્ડિયન ક્રિશ્ચિયન મેરેજ એક્ટ અથવા સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ પ્રક્રિયા કરવી અનિવાર્ય : તમિલનાડુના તમામ મેરેજ રજિસ્ટ્રારોને આ ચુકાદાની નકલ મોકલવાનો નિર્દેશ

ચેન્નાઈ: મદ્રાસ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હિન્દુ અને ખ્રિસ્તી વ્યક્તિ વચ્ચેના લગ્ન ન તો હિન્દુ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૫ હેઠળ સંપન્ન થઈ શકે છે કે ન તો તેની નોંધણી થઈ શકે છે, કારણ કે આ કાયદો માત્ર બે હિન્દુઓ વચ્ચેના લગ્નને જ લાગુ પડે છે. જસ્ટિસ સી.વી. કાર્તિકેયન અને જસ્ટિસ એસ. રવિકુમારની ડિવિઝન બેન્ચે 'નવીન કુમાર વિરુદ્ધ વિઘ્નેશ્વરી' કેસની સુનાવણી દરમિયાન અવલોકન કર્યું હતું કે કાયદાની કલમ ૫ હેઠળ નિર્ધારિત શરતો પૂરી ન કરતા લગ્નને માત્ર કલમ ૮ હેઠળ નોંધણી કરાવીને કાયદેસરની માન્યતા આપી શકાય નહીં. બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે કલમ ૫ અને કલમ ૮ ને સાથે વાંચતા એ સ્પષ્ટ થાય છે કે હિન્દુ અને અન્ય ધર્મ પાળતી વ્યક્તિ વચ્ચેના લગ્ન માત્ર આ કાયદા હેઠળ નોંધણી કરવાથી માન્ય ગણાતા નથી.

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને હાઈકોર્ટના તારણો:
આ ચુકાદો ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૯માં એક મહિલા સાથે નોંધાયેલા પોતાના લગ્નને રદબાતલ જાહેર કરવાની માંગણી સાથે એક પુરુષ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલ પર આવ્યો હતો. અપીલકર્તા પુરુષે આરોપ લગાવ્યો હતો કે મહિલાએ અન્ય કોઈ લગ્નમાં સાક્ષી તરીકે સહી કરવાના બહાને રજિસ્ટ્રાર ઓફિસમાં બોલાવીને તેની સાથે છેતરપિંડી કરી હતી. બીજી તરફ, મહિલાએ આ આરોપોને નકારી કાઢતા દાવો કર્યો હતો કે લગ્ન પુરુષની સંમતિથી જ થયા હતા. વર્ષ ૨૦૧૯માં ફેમિલી કોર્ટે પુરુષ ખ્રિસ્તી હોવાના દાવા પર અવિશ્વાસ વ્યક્ત કરીને તેનો દાવો ફગાવી દીધો હતો. જોકે, હાઈકોર્ટે ૧૯૯૮ અને ૨૦૦૬માં જારી કરાયેલા બાપ્તિસ્મા (Baptism) પ્રમાણપત્રોની તપાસ કર્યા બાદ તારણ કાઢ્યું હતું કે લગ્નની નોંધણી સમયે અરજદાર ખ્રિસ્તી હતો. આ ઉપરાંત, લગ્ન પ્રમાણપત્રમાં ઉલ્લેખ હોવા છતાં નોંધણી પહેલા કોઈ લગ્ન વિધિ થઈ ન હોવાનું પણ બેન્ચના ધ્યાને આવ્યું હતું.

આંતરધર્મીય લગ્ન અંગે કાયદાકીય સ્પષ્ટતા:
કાયદાકીય જોગવાઈઓની સમીક્ષા કરતા કોર્ટે સમજાવ્યું હતું કે હિન્દુ મેરેજ એક્ટની કલમ ૫ માત્ર બે હિન્દુઓ વચ્ચેના લગ્નની મંજૂરી આપે છે, જ્યારે કલમ ૮ ફક્ત આવા લગ્નોની નોંધણીની જોગવાઈ કરે છે. કોર્ટે વધુમાં ઠરાવ્યું હતું કે તમિલનાડુમાં સ્વાભિમાન લગ્નોને (Self-respect marriages) માન્યતા આપતી કલમ ૭A પણ ત્યારે જ લાગુ પડે જ્યારે બંને પક્ષકારો હિન્દુ હોય. કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ખ્રિસ્તી અને અન્ય ધર્મની વ્યક્તિ વચ્ચેના લગ્ન ઈન્ડિયન ક્રિશ્ચિયન મેરેજ એક્ટ, ૧૮૭૨ હેઠળ તેની નિયત પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરીને સંપન્ન થઈ શકે છે, અથવા આંતરધર્મીય લગ્ન માટે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, ૧૯૫૪ હેઠળ વૈધાનિક વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ છે.

ચુકાદાની નકલ રજિસ્ટ્રારોને મોકલવા આદેશ:
પ્રસ્તુત કિસ્સામાં ઉપરોક્ત બંનેમાંથી કોઈપણ કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન થયું ન હોવાથી બેન્ચે ઠરાવ્યું હતું કે હિન્દુ મેરેજ એક્ટ હેઠળ થયેલી નોંધણી લગ્નને કાયદેસરતા આપી શકે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટના 'ગુલ્લીપિલ્લી સૌરિયા રાજ વિરુદ્ધ બંદારુ પાવની' કેસના ચુકાદાને ટાંકીને મદ્રાસ હાઈકોર્ટે ફેમિલી કોર્ટનો નિર્ણય રદ કર્યો હતો અને લગ્ન નોંધણીને રદબાતલ જાહેર કરી હતી. કાયદાકીય જરૂરિયાતોનું યોગ્ય પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે કોર્ટે આ ચુકાદાની નકલ તમિલનાડુના તમામ મેરેજ રજિસ્ટ્રારોને મોકલી આપવાનો પણ નિર્દેશ કર્યો હતો. આ કેસમાં અપીલકર્તા તરફથી એડવોકેટ એન. ઈશ્વરન અને આર. વીરમણિએ દલીલો રજૂ કરી હતી.

(5:20 PM IST)