નવી દિલ્હી :દેશમાં સતત વધી રહેલી મોંઘવારી વચ્ચે સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર વધુ એક આકરો આર્થિક બોજ નાખવાની વહીવટી તડામાર તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. અત્યાર સુધી નાગરિકો પોતાના ઘરમાં વીજળી બચાવીને કે પંખા, લાઇટ અને એસીનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરીને મહિનાનું લાઇટ બિલ ઓછું રાખવાનો પ્રયાસ કરતા હતા. જોકે, સરકાર હવે પાવર સેક્ટરમાં બિલિંગના મૂળભૂત નિયમોમાં જ બહુ મોટો ફેરફાર લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા એક નવા રોડમેપ મુજબ, આગામી દિવસોમાં ગ્રાહકો ઓછી વીજળી વાપરે કે બિલકુલ ન વાપરે, તો પણ તેમણે દર મહિને એક અગાઉથી નક્કી કરેલી મોટી રકમ ફિક્સ્ડ ચાર્જના નામે ચૂકવવી જ પડશે.

આ કાયદાકીય ફેરફાર પાછળ સરકાર અને વીજ વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ) દ્વારા તેમની કથળતી જતી આર્થિક સ્થિતિ સુધારવાનો તર્ક આપવામાં આવી રહ્યો છે. હાલમાં વીજ કંપનીઓની મોટાભાગની કમાણી ગ્રાહકો દ્વારા વાસ્તવિક રીતે વાપરવામાં આવેલા યુનિટના આધારે થાય છે. પરંતુ તેની સામે ટ્રાન્સમિશન લાઇન નાખવી, પાવર ગ્રીડની દૈનિક જાળવણી કરવી, કર્મચારીઓનો પગાર અને પાવર જનરેશન કંપનીઓને અગાઉથી ચૂકવાતું ફિક્સ ભાડું જેવા મોટા ખર્ચાઓ કાયમી હોય છે. એક આંકડા મુજબ વીજ કંપનીઓનો કુલ સંચાલન ખર્ચ ૩૮% થી ૫૬% જેટલો ફિક્સ હોય છે, જ્યારે તેની સામે તેઓ ફિક્સ્ડ ચાર્જ તરીકે જનતા પાસેથી અત્યારે માત્ર ૯% થી ૨૦% સુધીની જ વસૂલાત કરી શકે છે, જેથી માંગ ઘટતા જ કંપનીઓને અબજોનું નુકસાન થાય છે.

આ આર્થિક કટોકટી ઊભી થવા પાછળ દેશમાં ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહેલી ગ્રીન એનર્જી એટલે કે રૂફટોપ સોલાર સિસ્ટમ પણ મુખ્ય કારણ તરીકે ઉભરી આવી છે. મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગના પરિવારો તેમજ મોટા ઉદ્યોગો હવે પોતાના મકાનો અને કારખાનાની છત પર સોલાર પેનલ લગાવી રહ્યા છે, જેના કારણે તેઓ સરકારી ગ્રીડમાંથી વીજળી ખરીદવાનું કાં તો બંધ કરી દે છે અથવા નહિવત કરી નાખે છે. જોકે, ચોમાસામાં કે રાત્રિના સમયે બેકઅપ મેળવવા માટે તેઓ ગ્રીડ સાથે જોડાણ ચાલુ રાખે છે. આ સ્થિતિમાં લાઇન અને ટ્રાન્સફોર્મરની જાળવણીનો આખો આર્થિક ભાર કંપનીઓ પર જ પડે છે અને તેમની કમાણીના સ્ત્રોત સુકાઈ રહ્યા છે.

આ અસંતુલનને રોકવા માટે સેન્ટ્રલ ઓથોરિટીએ વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીનો એક ચોક્કસ લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે, જે સામાન્ય ગ્રાહકોની ચિંતા વધારનારો છે. આ દરખાસ્ત મુજબ, ઘરેલું અને કૃષિ ક્ષેત્રના જોડાણો માટે કુલ વીજ બિલમાં ફિક્સ્ડ ચાર્જનો હિસ્સો વધારીને ૨૫% સુધી પહોંચાડવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. વળી, ઔદ્યોગિક અને કોમર્શિયલ વપરાશકર્તાઓ માટે આ ચાર્જને ૧૦૦% સુધી વધારવાનો આકરો પ્રસ્તાવ છે. ખાસ કરીને જે ગ્રાહકોએ પોતાના ઘરે સોલાર પેનલ અને નેટ મીટરિંગ લગાવ્યા છે, તેમના માટે એક સંપૂર્ણપણે અલગ અને ઉચ્ચ સ્તરની બિલિંગ સિસ્ટમ લાગુ કરવામાં આવશે, જેથી સોલાર વાપરનારાઓ પણ સરકારી ચાર્જમાંથી બચી શકશે નહીં.

જો આ પ્રસ્તાવને કાનૂની મંજૂરી મળી જશે તો દેશના કરોડો મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે બજેટ ખોરવાઈ જવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. પાવર સેક્ટરના રેગ્યુલેશન મુજબ, હાલમાં આ આખો ડ્રાફ્ટ મંજૂરી અને સમીક્ષા અર્થે 'ફોરમ ઓફ રેગ્યુલેટર્સ' સમક્ષ મોકલી દેવામાં આવ્યો છે. ત્યાંથી લીલી ઝંડી મળ્યા બાદ તમામ રાજ્યોના વીજ બોર્ડ પોતપોતાના પ્રદેશોમાં આ નિયમનો તબક્કાવાર અમલ શરૂ કરશે. ગ્રાહકો માટે હવે વીજળી બચાવીને નાણાં બચાવવાનો અવકાશ ખૂબ જ મર્યાદિત બની જશે અને બિલનો મોટો હિસ્સો કાયમી ધોરણે ફિક્સ થઈ જશે, જે ગ્રાહક સુરક્ષા મંચ માટે પણ આગામી દિવસોમાં મોટો ચર્ચાનો વિષય બનશે.