સાન ફ્રાન્સિસ્કો (અમેરિકા) : વિજ્ઞાન અને તકનીકી જગતમાં એક અત્યંત અદ્ભુત અને કલ્પના બહારની ઘટના સામે આવી છે. સામાન્ય રીતે સોનું ખાણોમાંથી ખોદીને મેળવવામાં આવે છે તે જગતની વચ્ચે, અમેરિકાના સાન ફ્રાન્સિસ્કો સ્થિત 'મેરેથોન ફ્યુઝન' નામના એક સ્ટાર્ટઅપે પ્રયોગશાળામાં પારામાંથી વાસ્તવિક અને સ્થિર સોનું બનાવવાનો સફળ દાવો કર્યો છે. આ ચોંકાવનારા દાવાએ સમગ્ર વિશ્વના બુલિયન બજાર અને વૈજ્ઞાનિક વર્તુળોમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે, જે ભવિષ્યમાં સોનાના ઉત્પાદન અને અર્થતંત્રના સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આ સ્ટાર્ટઅપ કંપનીએ ફ્યુઝન પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા ન્યુટ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પારા (Mercury) નું સોનામાં રૂપાંતર દર્શાવ્યું છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે અપનાવેલી આ પદ્ધતિમાં સોનાના ઉત્પાદનનો દર વર્ષ ૨૦૨૫માં 'CERN' દ્વારા સ્થાપિત રેકોર્ડ કરતાં આશરે ૧૦ ગણો વધારે હતો. જોકે, કંપનીએ તેના આ પ્રયોગમાં કુલ કેટલા પ્રમાણમાં સોનું ઉત્પન્ન થયું છે તેના ચોક્કસ આંકડા કે વિગતવાર પ્રાયોગિક ડેટા હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યો નથી.

આ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા પાછળના સિદ્ધાંતને સમજાવતા કંપનીએ જણાવ્યું છે કે ડ્યુટેરિયમ અને ટ્રીટિયમના ફ્યુઝન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ઉચ્ચ-ઊર્જા ન્યુટ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પારાના ચોક્કસ સ્વરૂપ (પારો-૧૯૮) ને પારો-૧૯૭ માં ફેરવવામાં આવે છે. સમય જતાં આ કિરણોત્સર્ગી પારો-૧૯૭ સોનાના સ્થિર સ્વરૂપ એવા 'સોના-૧૯૭' માં રૂપાંતરિત થાય છે. વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં અણુના ન્યુક્લિયસમાં ફેરફાર કરીને એક તત્વમાંથી બીજું તત્વ બનાવવાની આ પદ્ધતિને 'ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સમ્યુટેશન' કહેવામાં આવે છે. કંપની અગાઉ અંદાજ લગાવી ચૂકી છે કે જો એક ગીગાવોટ થર્મલ પાવર ઉત્પન્ન થાય, તો આ પ્રક્રિયા દર વર્ષે અંદાજે બે ટન સોનું ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર સોનું બનાવવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ કંપની તબીબી ક્ષેત્રે ઉપયોગમાં લેવાતા મૂલ્યવાન કિરણોત્સર્ગી આઇસોટોપ્સની અછતને દૂર કરવા માટે પણ કામ કરી રહી છે. કેન્સરની અત્યાધુનિક સારવાર અને મેડિકલ ઇમેજિંગમાં ઉપયોગી એવા તાંબા (કોપર-૬૪ અને કોપર-૬૭) જેવા તત્વોના ઉત્પાદન માટે પણ આ ટેક્નોલોજી અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે વર્તમાન રિએક્ટરો જરૂરિયાત મુજબ આ તત્વો પૂરતા પ્રમાણમાં પૂરા પાડવામાં અસમર્થ છે.

હાલમાં મેરેથોન ફ્યુઝનનું તાત્કાલિક ધ્યાન ઓછી જગ્યામાં વધુ શક્તિ ઉત્પન્ન કરી શકે તેવું એક અત્યાધુનિક ફ્યુઝન રિએક્ટર વિકસાવવા પર કેન્દ્રિત છે. કંપની પોતાની આ ટેક્નોલોજીને ઝડપથી આગળ વધારીને દર મહિને પાવર ડેન્સિટી બમણી કરવાનો મહત્ત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક ધરાવે છે. જો કે, આ પદ્ધતિ દ્વારા વ્યાપારી ધોરણે મોટા પાયે સોનાનું ઉત્પાદન ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ સમયરેખા કે વાણિજ્યિક ઘોષણા કરવામાં આવી નથી.

વૈજ્ઞાનિકો માટે આ પ્રયોગ એક મોટી સફળતા સમાન છે, પરંતુ વાસ્તવિક બજારમાં તેની વ્યવહારિકતા અને વ્યાપારી અસર અંગે હજુ અનેક સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે. આગામી સમયમાં કંપની દ્વારા આ અંગે વધુ ડેટા અને ખુલાસાઓ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે, જેના પર સમગ્ર વિશ્વની વૈજ્ઞાનિક તેમજ આર્થિક સંસ્થાઓની નજર ટકેલી છે.