ઇસ્લામાબાદ–પેશાવર: જેલવાસ ભોગવતા ઇમરાન ખાનની મુક્તિની માગ સાથે આગળ વધતી કૂચ વચ્ચે પાકિસ્તાનની કેન્દ્ર સરકારે તેમના પક્ષના શાસનવાળા ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી અને ગવર્નર શાસન લાદતાં રાજકીય ટકરાવ ઉગ્ર બન્યો છે. કેન્દ્રે આતંકવાદ અને વણસેલી સુરક્ષાસ્થિતિનું કારણ આપ્યું છે, જ્યારે પી.ટી.આઈ.એ તેને જનાદેશ પર પ્રહાર ગણાવ્યો છે. પક્ષના જણાવ્યા અનુસાર કૂચના સહભાગીઓ સ્વાબી પહોંચ્યા છે, પરંતુ ઇસ્લામાબાદમાં પ્રવેશ થયાની પુષ્ટિ નથી. 

 

પાકિસ્તાનમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનના સમર્થકોની કૂચ વચ્ચે કેન્દ્ર અને ખૈબર પખ્તૂનખ્વા પ્રાંતનો સંઘર્ષ નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારીએ વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફના નેતૃત્વ હેઠળની કેન્દ્ર સરકારની ભલામણને મંજૂરી આપીને પ્રાંતમાં કટોકટી અને ગવર્નર શાસન લાગુ કર્યું છે. આ નિર્ણયથી પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફની ચૂંટાયેલી પ્રાંતીય સરકારની કાર્યકારી સત્તાનો અંત આવ્યો છે.

 

રાષ્ટ્રપતિની જાહેરાત અંગેના અહેવાલ મુજબ મુખ્યમંત્રી, પ્રાંતીય મંત્રીઓ, સલાહકારો, વિશેષ સહાયકો અને મહાધિવક્તાને તાત્કાલિક પદ છોડવાના નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે વધતા આતંકી હુમલા અને બંધારણીય વહીવટની નિષ્ફળતાને કાર્યવાહીનું કારણ ગણાવ્યું છે. 

 

હવે ગવર્નર ફૈસલ કરીમ કુંડી કેન્દ્ર સરકાર વતી પ્રાંતનો વહીવટ સંભાળશે. તેમને મદદ કરવા અગિયાર સભ્યોની સલાહકાર પરિષદ રચવામાં આવી છે. પ્રાંતમાં વહીવટને સહાય કરવા લશ્કરની તહેનાતીને પણ મંજૂરી અપાઈ છે. આતંકવાદથી વધુ અસરગ્રસ્ત બાર જિલ્લાઓ માટે વધારાના મુખ્ય સચિવની દેખરેખ હેઠળ વિશેષ વહીવટી વ્યવસ્થા જાહેર કરાઈ છે. ગવર્નરે સલાહકાર પરિષદની પ્રથમ બેઠકમાં શાંતિ અને સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવાની વાત કરી હતી. 

 

ઇમરાન ખાનની મુક્તિ અને તેમને સારવારની સુવિધા આપવાની માગ સાથે આ કૂચ ૪ ઓક્ટોબરે લક્કી મરવતથી શરૂ થઈ હતી. વિવિધ જિલ્લાઓમાંથી પસાર થઈને તે પેશાવર પહોંચી હતી. ત્યાંથી ચારસદ્દા અને મરદાન તરફ આગળ વધેલા સહભાગીઓને સ્વાબી ખાતે એકત્ર કરવાનું આયોજન હતું. પક્ષનો મૂળ હેતુ ઇસ્લામાબાદ પહોંચીને ધરણાં કરવાનો હતો, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે રાજધાનીમાં પ્રવેશ આપવા ઇનકાર કર્યો હતો. 

 

આજે પક્ષના પ્રાંતીય પ્રમુખ જુનૈદ અકબરે જાહેર નિવેદનમાં સ્વાબી પહોંચ્યાનું જણાવ્યું હતું. આ અહેવાલ તૈયાર થયો ત્યાં સુધી કૂચ ઇસ્લામાબાદ પહોંચી ગઈ હોવાની પણ વિશ્વસનીય માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. 

 

દરમિયાન સોહેલ આફ્રિદી, જુનૈદ અકબર અને અન્ય નેતાઓને સુરક્ષા સંસ્થાઓએ કસ્ટડીમાં લીધા હોવાનો પી.ટી.આઈ. પક્ષના નેતા શાહિદ ખટ્ટકે દાવો કર્યો છે. અટકાયતના અહેવાલો પછી કાર્યકરો અને સમર્થકોને પેશાવર તરફ આવવા અપીલ કરવામાં આવી છે. આફ્રિદી અને અકબરની અટકાયત અંગે પાકિસ્તાન સરકારની વિગતવાર સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા ઉપલબ્ધ ન હોવાનું પણ જાણવા મળે છે. 

 

સરકારની કાર્યવાહી પહેલાં જાહેર કરાયેલા કાર્યક્રમ મુજબ ૧૩ ઓક્ટોબરે પેશાવર અને મલાકંડ વિભાગના કાફલાઓએ સ્વાબી ઇન્ટરચેન્જ પહોંચવાનું હતું. કોહાટના સહભાગીઓને પણ ત્યાં જોડાવા જણાવાયું હતું. બન્નુ અને ડેરા ઇસ્માઇલ ખાનના કાફલાઓને ચીન–પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોરના માર્ગે જોડવાનું તથા હઝારા વિસ્તાર માટે આગળની સૂચના જાહેર કરવાનું આયોજન હતું. આફ્રિદીએ સ્વાબીથી આંદોલનનો આગળનો કાર્યક્રમ આપવાની જાહેરાત કરી હતી. જોકે આજની કાર્યવાહી અને અટકાયતના દાવા પછી આ સમયપત્રક યથાવત્ રહેશે કે બદલાશે તે સ્પષ્ટ નથી. 

 

વાટાઘાટનો માર્ગ સંપૂર્ણ બંધ થયો નથી. શનિવારે પક્ષની ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં કૂચ ચાલુ રાખવાની સાથે કેન્દ્ર સાથે વાતચીતની તૈયારી જાળવવાનું નક્કી થયાનું જાણવા મળે છે. બેઠકને લગતા અહેવાલો અનુસાર અર્થપૂર્ણ વાટાઘાટ શરૂ થાય તો કૂચને સ્વાબી ખાતે થોભાવવાનો વિકલ્પ વિચારાયો હતો. બેરિસ્ટર ગોહર અલી ખાને પણ પ્રશ્નોનો ઉકેલ વાટાઘાટથી લાવવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ ચર્ચા કટોકટી લાદવામાં આવી તે પહેલાંની હોવાથી તેને આજની કોઈ અંતિમ સમજૂતી ગણાવી શકાય નહીં. 

 

પી.ટી.આઈ.એ કેન્દ્રના નિર્ણયને અલોકતાંત્રિક ગણાવી તેનો વિરોધ કર્યો છે. બેરિસ્ટર ગોહરનું કહેવું છે કે આતંકવાદનો સામનો કરવાની જરૂરિયાત અંગે મતભેદ નથી, પરંતુ તેના નામે લોકોનો અવાજ દબાવવો અને પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા નબળી પાડવી યોગ્ય નથી. પક્ષે જાહેર જનાદેશની રક્ષા માટે બંધારણીય, કાનૂની અને લોકતાંત્રિક મંચો પર સંઘર્ષ ચાલુ રાખવાનું જણાવ્યું છે. 

 

આ નિર્ણયની તાત્કાલિક અસર પ્રાંતના વહીવટ પર પડશે: ચૂંટાયેલા મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીમંડળને બદલે ગવર્નર આધારિત વ્યવસ્થા નિર્ણયો લેશે. રાજકીય રીતે જોવામાં આવે તો પી.ટી.આઈ. માટે આ મોટો સત્તાકીય ફટકો છે. નેતૃત્વની અટકાયતના દાવા અને રાજધાનીમાં પ્રવેશ સામેના પ્રતિબંધને કારણે કાફલાઓનું સંકલન વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. બીજી તરફ, પક્ષ આ નિર્ણયને જનાદેશના અપમાન તરીકે રજૂ કરીને સમર્થકોને ફરી એકત્ર કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. આ સંભવિત રાજકીય અસરો છે; આંદોલનનું આગળનું સ્વરૂપ પક્ષની નવી સૂચનાઓ અને સરકારની કાર્યવાહી પરથી નક્કી થશે.

 

હાલની સ્પષ્ટ સ્થિતિ એ છે કે પ્રાંતીય સરકારની સત્તા ગવર્નર આધારિત વ્યવસ્થાને સોંપાઈ છે, પરંતુ કૂચ સમાપ્ત થયાની જાહેરાત થઈ નથી. સ્વાબી પછી ઇસ્લામાબાદ તરફ ક્યારે અને કેવી રીતે આગળ વધાશે તથા અગાઉનો ૧૩ ઓક્ટોબરનો કાર્યક્રમ જળવાશે કે નહીં—તે અંગે નવી સ્પષ્ટ સૂચનાની રાહ છે.