તા. 29: રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલે બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં ચોંકાવનારા આંકડા રજૂ કર્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન બેંકિંગ છેતરપિંડીની કુલ રકમમાં 46 ટકાનો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે વધીને ₹48,021 કરોડ થઈ છે. જોકે રાહતની વાત એ છે કે છેતરપિંડીના કુલ કેસોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે, જે સૂચવે છે કે નાની છેતરપિંડીઓ પર અંકુશ આવ્યો છે, પરંતુ મોટી લોન સંબંધિત છેતરપિંડીઓ હજુ પણ બેંકો માટે માથાનો દુખાવો બની રહી છે.
જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પર સૌથી વધુ માર
કૌભાંડોના આ આંકડામાં સૌથી મોટો હિસ્સો જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોનો છે, જ્યાં ₹35,709 કરોડની છેતરપિંડી નોંધાઈ છે. ખાનગી બેંકોમાં પણ આ આંકડો ₹11,399 કરોડ રહ્યો છે. RBI ના અહેવાલ મુજબ, આ આંકડાઓમાં પાછલા વર્ષોના એવા કેસોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે હવે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ બાદ સત્તાવાર રીતે રિપોર્ટ કરવામાં આવ્યા છે. લોન છેતરપિંડી હજુ પણ બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે સૌથી મોટું જોખમ છે, જે ₹40,774 કરોડ જેટલી તોતિંગ રકમને અસર કરી રહી છે.
ડિજિટલ છેતરપિંડીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
એક તરફ જ્યાં લોન કૌભાંડો ચિંતાજનક છે, ત્યાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને કાર્ડ છેતરપિંડીના કિસ્સામાં મોટું પરિવર્તન આવ્યું છે. ગ્રાહકોની સાવચેતી અને ડિજિટલ સાક્ષરતાને કારણે આ પ્રકારની છેતરપિંડી ₹517 કરોડથી ઘટીને માત્ર ₹29 કરોડ પર આવી ગઈ છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતનું ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ હવે પહેલા કરતા ઘણું સુરક્ષિત બની રહ્યું છે.
RBI ની નવી રણનીતિ: હવે 'કિલ સ્વિચ' થી મળશે સુરક્ષા
ગ્રાહકોના પૈસાને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે RBI હવે એક ક્રાંતિકારી 'કિલ સ્વિચ' (Kill Switch) સુવિધા લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ સુવિધા દ્વારા:
•    ગ્રાહક ગમે ત્યારે પોતાના ખાતામાંથી તમામ ડેબિટ વ્યવહારોને એક ક્લિકથી રોકી શકશે.
•    છેતરપિંડીની શંકા જાય ત્યારે ગ્રાહક તરત જ પોતાનું એકાઉન્ટ 'સ્વિચ ઓફ' કરી શકશે.
•    સાયબર સુરક્ષા વધારવા માટે નવી ".bank.in" ડોમેન જેવી પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે.
નિષ્કર્ષ:
RBI નું આ આયોજન સ્પષ્ટ કરે છે કે કેન્દ્રીય બેંક હવે ટેકનોલોજી દ્વારા ગ્રાહકોને વધુ સશક્ત બનાવવા માંગે છે. જ્યારે જૂના લોન કૌભાંડોના કેસો તપાસ હેઠળ છે, ત્યારે ડિજિટલ સુરક્ષા માટે લેવાયેલા પગલાં આવનારા સમયમાં બેંકિંગ વ્યવસ્થાને વધુ વિશ્વાસપાત્ર બનાવશે.