નવી દિલ્‍હી તા.૫: પﾍમિ બંગાળમાં સત્તા બદલાઈ ગઈ છે. ભાજપે મમતા બેનર્જીને હરાવીને ઐતિહાસિક જીત મેળવી છે. ભાજપે રાજકીય જીત મેળવી છે, પરંતુ હવે તેને આર્થિક મોરચે પણ લડવું પડશે. આનું કારણ એ છે કે પﾍમિ બંગાળ, જે એક સમયે ભારતના GDP માં અગ્રેસર હતું, તે હવે દેવામાં ડૂબી ગયું છે. જ્‍યારે મમતા બેનર્જીએ ૨૦૧૧ માં ૩૪ વર્ષના ડાબેરી શાસનને ઉથલાવી દીધું, ત્‍યારે તેમણે પરિવર્તન નું સૂત્ર શરૂ કર્યું. તે સમયે, રાજ્‍યનું દેવું આશરે રૂા.૨ લાખ કરોડ હોવાનો અંદાજ હતો. હવે, ૧૫ વર્ષ પછી, ભાજપ સત્તામાં આવતા, આ દેવાનો બોજ ચાર ગણાથી વધુ વધી ગયો છે.

માહિતી અનુસાર, ૨૦૨૫-૨૬ માં બંગાળનું કુલ દેવું રૂા.૭.૬૨ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું હતું, અને ૨૦૨૬-૨૭ સુધીમાં તે રૂા.૮.૧૫ લાખ કરોડને વટાવી જવાનો અંદાજ છે. આજે, દેશના મુખ્‍ય રાજ્‍યોમાં સૌથી વધુ દેવાદાર રાજ્‍યોની યાદીમાં બંગાળ પંજાબ પછી બીજા ક્રમે છે. રાજ્‍યનો GSDP માં દેવાનો ગુણોત્તર આશરે ૩૮% છે, જે કોઈપણ સ્‍વસ્‍થ અર્થતંત્ર માટે ખતરાની ઘંટી છે. ભાજપનો મુખ્‍ય પડકાર આ નાણાકીય ખાડાને ભરવાનો રહેશે.

વડાપ્રધાનની આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC-PM) ના આંકડા બંગાળના પતનની દુઃખદ વાર્તા કહે છે. ૧૯૬૦-૬૧માં, ભારતના કુલ GDPમાં પﾍમિ બંગાળનો હિસ્‍સો ૧૦.૫% હતો. આજે, તે ઘટીને માત્ર ૫.૬% થઈ ગયો છે. આ ઘટાડો ફક્‍ત ડાબેરીઓના શાસન દરમિયાન જ નહીં પરંતુ TMC હેઠળ પણ ચાલુ રહ્યો. EAC-PM વર્કિંગ પેપર મુજબ, બંગાળ, જે ૧૯૬૦માં પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવકમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા ૧૨૭.૫% આગળ હતું, તે હવે ઘટીને ૮૩.૭% થઈ ગયું છે. આજે, રાજસ્‍થાન અને ઓડિશા જેવા રાજ્‍યો, જે એક સમયે પછાત ગણાતા હતા, પણ પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ આવકમાં બંગાળને પાછળ છોડી દીધા છે.

તૃણમૂલ કોંગ્રેસની ચૂંટણી સફળતાનો સૌથી મોટો આધાર તેની કલ્‍યાણકારી યોજનાઓ છે. ભાજપ માટે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે તે આ યોજનાઓને રોકી શકતી નથી, કારણ કે તેનો સીધો ફાયદો સામાન્‍ય લોકોને થાય છે. જો કે, આ યોજનાઓ તિજોરી પર પણ ભારે બોજ મૂકી રહી છે. રાજ્‍યના કુલ બજેટમાંથી રૂા. ૧.૫ લાખ કરોડથી વધુ રકમ ફક્‍ત ડાયરેક્‍ટ બેનિફિટ ટ્રાન્‍સફર (DBT) આધારિત યોજનાઓ પર ખર્ચવામાં આવી રહી છે.

લક્ષ્મી ભંડારઃ આ યોજના ૨૨ મિલિયન મહિલાઓને માસિક સહાય પૂરી પાડે છે, જેનો વાર્ષિક ખર્ચ રૂા.૪૦,૦૦૦ કરોડ થાય છે.

અન્‍ય યોજનાઓઃ કન્‍યાશ્રી, રૂપશ્રી, યુવાશ્રી અને કિસાન સહાયતા જેવી ડઝનબંધ યોજનાઓ પર પણ કરોડો રૂપિયા ખર્ચવામાં આવી રહ્યા છે.

ભાજપે સોનાર બાંગ્‍લાનું વચન આપ્‍યું છે, પરંતુ આ વિશાળ યોજનાઓ વચ્‍ચે વિકાસ માટે નાણાં (મૂડી ખર્ચ) ક્‍યાંથી આવશે તે એક મુખ્‍ય પ્રશ્ન છે. નવી સરકાર માટે, આ યોજનાઓ ચાલુ રાખવી અને વિકાસ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવું એ આગ પર ચાલવા જેવું હશે.

બંગાળની નાણાકીય સ્‍થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ છે કે રાજ્‍ય તેની કુલ આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્‍સો ફક્‍ત જૂના દેવા પર વ્‍યાજ ચુકવણી પર ખર્ચ કરી રહ્યું છે. વાર્ષિક આશરે રૂા.૩૫,૦૦૦ થી રૂા.૪૦,૦૦૦ કરોડ ફક્‍ત વ્‍યાજ અને મુદ્દલ ચુકવણી પર ખર્ચવામાં આવે છે. આ રાજ્‍યની કુલ આવકના ૨૦% થી વધુનું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે. જ્‍યારે તમારી આવકનો દરેક પાંચમો રૂપિયો જૂના દેવાની ચૂકવણીમાં જાય છે, ત્‍યારે નવી હોસ્‍પિટલો, રસ્‍તાઓ અને શાળાઓનું નિર્માણ લગભગ અશક્‍ય બની જાય છે. આ જ કારણ છે કે છેલ્‍લા કેટલાક વર્ષોમાં બંગાળમાં મૂડી ખર્ચમાં સતત ઘટાડો કરવામાં આવ્‍યો છે.