<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Friday, 20th November 2026

બ્રહ્માંડના મૂળ સમીકરણોમાં છુપાયેલા મળ્‍યા કમ્‍પ્‍યુટરના ભૂલ સુધારતા કોડઃ શું કુદરત કોઈ મહાકાય સોફટવેર પર ચાલે છે?

અમેરિકાના વિખ્‍યાત ભૌતિકશાષાી ડોક્‍ટર એસ. જેમ્‍સ ગેટ્‍સની ચોંકાવનારી શોધઃ મોબાઈલ અને ઇન્‍ટરનેટમાં વપરાતા ગાણિતિક કોડ બ્રહ્માંડના મૂળભૂત નિયમોમાં પણ મોજૂદ છે સિમ્‍યુલેશન હાયપોથેસિસનો સૌથી ગાઢ સંકેત કે કુદરતની અદભુત ગાણિતિક રચના? જાણો વિજ્ઞાન જગતમાં જાગેલી આ ચર્ચાની સત્‍ય હકીકત

નવી દિલ્‍હી તા.૨૦: જ્‍યારે આપણે મોબાઈલ પર કોઈ સંદેશો મોકલીએ કે ઇન્‍ટરનેટ વાપરીએ, ત્‍યારે માહિતી અધવચ્‍ચે બગડી ન જાય તે માટે કમ્‍પ્‍યુટરમાં ખાસ 'એરર-કરેક્‍ટિંગ કોડ' એટલે કે ભૂલ સુધારવાની સિસ્‍ટમ કામ કરે છે. અમેરિકાના પ્રખ્‍યાત સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાષી ડોક્‍ટર એસ. જેમ્‍સ ગેટ્‍સ જુનિયર અને તેમના સાથીઓએ જ્‍યારે બ્રહ્માંડના અતિસૂક્ષ્મ કણોને સમજાવતા સમીકરણોનો ઊંડો અભ્‍યાસ કર્યો, ત્‍યારે તેમને આヘર્યનો પાર ન રહ્યો. કુદરતના એ મૂળભૂત સમીકરણોની અંદર બરાબર એવા જ કમ્‍પ્‍યુટર કોડ મળી આવ્‍યા, જેનો ઉપયોગ આજે આપણા ડિજિટલ નેટવર્ક અને બ્રાઉઝરમાં થાય છે.

અકિલાના વાચક ભાઈઓ, બહેનો અને વડીલોનું રહસ્‍યલોકની જ્ઞાનવર્ધક સફરમાં ફરી એકવાર હાર્દિક સ્‍વાગત છે. અત્‍યાર સુધી આપણે સિમ્‍યુલેશન હાયપોથેસિસના વિવિધ પાસાઓજેમ કે મેન્‍ડેલા ઇફેક્‍ટ, બ્રહ્માંડનું ડેટા કમ્‍પ્રેશન અને ક્‍વોન્‍ટમ એન્‍ટેન્‍ગલમેન્‍ટવિશે જાણ્‍યું છે. આજે આપણે એક એવી વૈજ્ઞાનિક શોધની વાત કરવાના છીએ, જેણે ખુદ દિગ્‍ગજ ભૌતિકશાષાીઓને પણ વિચારતા કરી મૂક્‍યા છે.

આપણે રોજિંદા જીવનમાં મોબાઈલ ફોન અને ઇન્‍ટરનેટ વાપરીએ છીએ. શું તમે ક્‍યારેય વિચાર્યું છે કે જ્‍યારે તમે કોઈને સંદેશો કે ફોટો મોકલો છો, ત્‍યારે નેટવર્ક નબળું હોવા છતાં સામેવાળાના ફોનમાં તે અક્ષરો કે ફોટો બગડ્‍યા વગર અસલ સ્‍વરૂપે કેવી રીતે પહોંચી જાય છે? આની પાછળ કમ્‍પ્‍યુટર વિજ્ઞાનની એક અદભુત શોધ કામ કરે છે, જેને એરર-કરેક્‍ટિંગ કોડ એટલે કે ભૂલ સુધારતા કોડ કહેવામાં આવે છે.

ઓગણીસો ચાલીસના દાયકામાં મહાન ગણિતશાષી ક્‍લોડ શેનોને આ કોડ વિકસાવ્‍યા હતા. આ કોડ શૂન્‍ય અને એકની એવી ગોઠવણી છે, જે માહિતીના પ્રવાહમાં કોઈ ક્ષતિ આવે તો તેને આપોઆપ પકડીને સુધારી લે છે.

હવે કલ્‍પના કરો કે એક વૈજ્ઞાનિક કોઈ કમ્‍પ્‍યુટર કે મોબાઈલ પર નહીં, પણ આખા બ્રહ્માંડના પાયાના નિયમો પર સંશોધન કરી રહ્યો છે. અમેરિકાના અત્‍યંત પ્રતિષ્ઠિત ભૌતિકશાષી ડોક્‍ટર એસ. જેમ્‍સ ગેટ્‍સ જુનિયર, જેમને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે અમેરિકાનો સર્વોચ્‍ચ રાષ્ટ્રીય પુરસ્‍કાર મળી ચૂક્‍યો છે અને જેઓ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિના વિજ્ઞાન સલાહકાર પણ રહી ચૂક્‍યા છે, તેઓ સ્‍ટ્રિંગ થિયરી અને સુપરસિમેટ્રી ના અત્‍યંત જટિલ સમીકરણો પર કામ કરી રહ્યા હતા. આ સમીકરણો એ સમજાવવાનો પ્રયાસ કરે છે કે બ્રહ્માંડના સૌથી સૂક્ષ્મ કણો, પ્રકાશ અને ગુરુત્‍વાકર્ષણ કેવી રીતે એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે.

ડોક્‍ટર ગેટ્‍સ અને તેમની ટીમે જ્‍યારે આ જાટિલ સમીકરણોને સરળતાથી સમજવા માટે ખાસ ભૌમિતિક આકૃતિઓમાં ફેરવ્‍યા, ત્‍યારે તેઓ સ્‍તબ્‍ધ રહી ગયા. તેમને કુદરતના એ ગાણિતિક સમીકરણોની અંદર બરાબર એવા જ દ્વિઅંકી એટલે કે શૂન્‍ય અને એકના ભૂલ સુધારતા કોડ છુપાયેલા જોવા મળ્‍યા, જેનો ઉપયોગ આધુનિક કમ્‍પ્‍યુટર અને ઇન્‍ટરનેટ બ્રાઉઝરમાં થાય છે! ડોક્‍ટર ગેટ્‍સ શરૂઆતમાં સિમ્‍યુલેશન થિયરી શોધવા નીકળ્‍યા નહોતા, છતાં ગણિતના ઊંડાણમાંથી આ કમ્‍પ્‍યુટર કોડ અચાનક સામે આવી ગયા.

આ શોધ બહાર આવતા જ સિમ્‍યુલેશન હાયપોથેસિસના સમર્થકોમાં ભારે ઉત્‍સાહ ફેલાઈ ગયો. તેમનો સીધો તર્ક એવો છે કે જો આપણું બ્રહ્માંડ માત્ર જડ પદાર્થનું બનેલું હોત, તો તેને 'ભૂલ સુધારતા કમ્‍પ્‍યુટર કોડ' ની શી જરૂર પડત? જેમ કોઈ વિશાળ વિડીયો ગેમ કે સોફટવેર અટકી ન પડે અને તેમાં કોઈ ખામી ન સર્જાય તે માટે પ્રોગ્રામર તેમાં ભૂલ સુધારવાની વ્‍યવસ્‍થા ગોઠવે છે, બરાબર તેમ જ બ્રહ્માંડના નિયમો ક્‍યારેય ખોરવાય નહીં તે માટે આ અદ્રશ્‍ય કોડ સતત કામ કરી રહ્યા હોઈ શકે છે.

જોકે, સાચા વિજ્ઞાનની ઓળખ તટસ્‍થતા છે અને ડોક્‍ટર ગેટ્‍સ પોતે પણ આ બાબતે ખૂબ જ સંતુલિત અભિગમ રાખે છે. વર્ષ બે હજાર સોળમાં પ્રખ્‍યાત ખગોળશાષી નીલ ડીગ્રાસ ટાયસન દ્વારા આયોજિત એક વૈજ્ઞાનિક ચર્ચામાં ડોક્‍ટર ગેટ્‍સે સ્‍પષ્ટ કહ્યું હતું કે આ કોડ મળી આવવાનો અર્થ સો ટકા એવો નથી થઈ જતો કે આપણે કોઈ કમ્‍પ્‍યુટરની અંદર જીવીએ છીએ. તેની બીજી શક્‍યતા એ પણ હોઈ શકે કે કુદરતની વ્‍યવસ્‍થા અત્‍યંત ચોક્કસ ગણિત પર ચાલે છે, અને મનુષ્‍યે જ્‍યારે કમ્‍પ્‍યુટર બનાવ્‍યા ત્‍યારે અજાણતા જ એ જ ગાણિતિક ભાષા શોધી કાઢી જેનો ઉપયોગ બ્રહ્માંડ કરોડો વર્ષોથી કરતું આવ્‍યું છે.

આ શોધ આપણને એટલું તો જરૂર સમજાવે છે કે વિજ્ઞાન જેમ જેમ પદાર્થના ઊંડાણમાં ઉતરે છે, તેમ તેમ તેને માત્ર પથ્‍થર કે કણો નહીં, પણ શુદ્ધ ગણિત, માહિતી અને અદભુત વ્‍યવસ્‍થા જ જોવા મળે છે.

આ બ્રહ્માંડ કોઈ મહાકાય સોફટવેર છે કે કુદરતનું અપ્રતિમ ગણિત, એ રહસ્‍ય આજે પણ માનવ બુદ્ધિને સતત પડકારી રહ્યું છે.

* શ્રી હર્ષલ માંકડ - ‘ૐ નમઃ શિવાય' લાઈટ એન્‍ડ સાઉન્‍ડ શોની અનોખા અંદાજમાં પ્રસ્‍તુતિ, શિવતાંડવ, મહાદેવનું પ્રાગટ્‍ય અને દિવ્‍ય મહાઆરતી.

* લોકસંગીત અને ભક્‍તિ સંગીતની સુરાવલી

* ઈન્‍ટરનેશનલ લોકગાયિકા સુશ્રી લલિતા ઘોડાદ્રા અને સુપ્રસિદ્ધ અષાઢી ગાયક શ્રી ભક્‍તિદાન ગઢવી દ્વારા શિવવંદના અને લોકસાહિત્‍યની પ્રસ્‍તુતિ.

*શાષાીય કથ્‍થક નૃત્‍ય વંદના સુપ્રસિદ્ધ કથ્‍થક નૃત્‍યાંગના સુશ્રી સુમન ઉપાધ્‍યાય અને સુશ્રી યશ્વી પરમાર દ્વારા શાષીય નૃત્‍ય શૈલીમાં મહાદેવની ભાવવંદના.

* બાળસહજ શિવવંદના નૃત્‍ય નાની બાળાઓ કુ. રૂદ્રા અને કુ. આર્યા ગોસ્‍વામી દ્વારા અત્‍યંત મનમોહક બાળસહજ શિવવંદના નૃત્‍યની પ્રસ્‍તુતિ.

* લાઈવ પોર્ટ્રેટ અને દ્રશ્‍ય કલાના કામણ

રાજકોટ વિઝ્‍યુઅલ આર્ટિસ્‍ટ સોસાયટી અને પોર્ટ્રેટ ક્‍લબના ૨૦ થી વધુ કલાકારો દ્વારા સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન લાઈવ પોર્ટ્રેટ નિર્માણ.

* શનિવાર, તા. ૨૧ નવેમ્‍બર ૨૦૨૬ : સાંજે ૪ થી ૭  પ્રમુખ સ્‍વામી ઓડીટોરીયમ, રૈયા રોડ, રાજકોટ

* રાજકોટની ખ્‍યાતનામ ૧૨ સંસ્‍થાઓ કરશે સાર્વજાનિક સેવાયજ્ઞ.

* કાર્યક્રમ દરમ્‍યાન થશે રાષ્ટ્રીય સેવા યોજના પરના ડો. ગોસ્‍વામી લિખિત ૫ પુસ્‍તકોનું વિમોચન.

* કાર્યક્રમ દરમ્‍યાન રાજકોટ વિઝ્‍યુઅલ આર્ટિસ્‍ટ સોસાયટીના ૨૦ થી વધુ આર્ટિસ્‍ટ પાથરશે કલાના કામણ.

* ગીત, સંગીત, નૃત્‍ય, સંવાદ, સંવેદના અને કોસ્‍મિક એનર્જી સાથે થશે મહાદેવનું પ્રાગટ્‍ય અને શિવતાંડવ સાથે દિવ્‍ય મહાઆરતી, મહા પ્રસાદ.

જ્જ ઈન્‍ટરનેશનલ લોકગાયિકા લલિતા ઘોડાદ્રા, હર્ષલ માંકડ અને ભક્‍તિદાન ગઢવી પ્રસ્‍તુત કરશે અનોખી શિવવંદના.

જ્જ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપશે ૫ યુનિવર્સિટીના ૭ થી વધુ કુલપતિ અને પૂર્વ કુલપતિ, ઉપકુલપતિઓ, મેયર, રાજકીય અગ્રણીઓ, સાધુ સંતો, સમાજ શ્રેષ્‍ઠીઓ, વિવિધ કોલેજના પ્રિન્‍સિપાલ અને અધ્‍યાપકો.(૩૮.૬)

 

સમીકરણોની અડિન્‍ક્રા આકૃતિઓ

ડોક્‍ટર ગેટ્‍સ અને તેમના સાથીઓએ ભૌતિકવિજ્ઞાનના જાટિલ સમીકરણોને સમજવા માટે જે ખાસ ભૌમિતિક ચિત્રો તૈયાર કર્યા, તેને અડિન્‍ક્રા નામ આપવામાં આવ્‍યું છે. આ શબ્‍દ પヘમિ આફ્રિકાની પરંપરાગત કળાના એવા પ્રતીકો પરથી લેવામાં આવ્‍યો છે, જે નાની આકૃતિમાં ખૂબ જ ઊંડો અને ગૂઢ અર્થ છુપાવીને રાખે છે.

 

 

વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણ હજુ ચાલુ છે

આ શોધ સૈદ્ધાંતિક ગણિતમાં અત્‍યંત રોમાંચક છે, પરંતુ ભૌતિકવિજ્ઞાનીઓ સ્‍પષ્ટ કરે છે કે સુપરસિમેટ્રી ના સિદ્ધાંતને પ્રયોગશાળામાં પ્રત્‍યક્ષ સાબિત કરવાનું કાર્ય હજુ ચાલુ છે. યુરોપની વિશાળ પ્રયોગશાળામાં વૈજ્ઞાનિકો અતિસૂક્ષ્મ કણોની ટક્કર કરાવીને આ સિદ્ધાંતના ભૌતિક પુરાવા શોધવા સતત પ્રયત્‍નશીલ છે.ઞ્જ શો પ્રસ્‍તુતકર્તા (અભિનેતા, ડિરેક્‍ટર, રાઈટર, સ્‍પીકર)

 

શું છે એરર-કરેક્‍ટિંગ કોડ?

જ્‍યારે કોઈ ડિજિટલ માહિતી એક જગ્‍યાએથી બીજી જગ્‍યાએ મોકલવામાં આવે છે, ત્‍યારે અવરોધના કારણે તેમાં શૂન્‍યનું એક કે એકનું શૂન્‍ય થઈ જવાની શક્‍યતા રહે છે. ક્‍લોડ શેનોન દ્વારા શોધાયેલા એરર-કરેક્‍ટિંગ કોડ માહિતીની સાથે વધારાની ગાણિતિક ઓળખ જોડી દે છે, જેથી કોઈ ભૂલ થાય તો કમ્‍પ્‍યુટર તેને તરત ઓળખીને સાચી કરી નાખે છે.

(10:59 AM IST)