નવી દિલ્‍હી તા.૧૧: દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્‍ટના ઉપયોગનો ઝડપી વિકાસ ઓક્‍ટોબર મહિનાના UPI ડેટા પરથી અંદાજી શકાય છે. યુનિફાઇડ પેમેન્‍ટ્‍સ ઇન્‍ટરફેસ (UPI) એ ઓક્‍ટોબરમાં એક નવો રેકોર્ડ બનાવ્‍યો. પ્રથમ વખત, UPI દ્વારા સરેરાશ દૈનિક વ્‍યવહાર મૂલ્‍ય રૂા. ૧ લાખ કરોડને વટાવી ગયું. વધુમાં, સમગ્ર મહિના માટે વ્‍યવહારોનું મૂલ્‍ય પણ પ્રથમ વખત  રૂા.૩૦ લાખ કરોડને વટાવી ગયું. નેશનલ પેમેન્‍ટ્‍સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્‍ડિયા (NPCI) ના ડેટા અનુસાર, ઓક્‍ટોબરમાં UPI દ્વારા કુલ રૂા. ૩૧.૫૩ લાખ કરોડના વ્‍યવહારો પ્રક્રિયા કરવામાં આવ્‍યા હતા.

ગયા મહિને, UPI દ્વારા કુલ ૨૫.૬૭ અબજ, અથવા ૨,૫૪૭ કરોડ વ્‍યવહારો પ્રક્રિયા કરવામાં આવ્‍યા હતા. આનો અર્થ એ થાય કે દરરોજ સરેરાશ આશરે ૮૨૧ મિલિયન વ્‍યવહારો થાય છે. સરેરાશ દૈનિક વ્‍યવહાર મૂલ્‍ય રૂા.૧,૦૧,૭૦૭ કરોડ હતું.

આ સપ્‍ટેમ્‍બરની સરખામણીમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૬ માં, UPI દ્વારા કુલ રૂા.૨૯.૩૭ લાખ કરોડના વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા. તે સમયગાળા દરમિયાન, દરરોજ સરેરાશ ૮૦૨ મિલિયન વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા, જેનું સરેરાશ મૂલ્‍યરૂા.૯૭,૯૧૩ કરોડ હતું. આનો અર્થ એ થયો કે ઓક્‍ટોબરમાં વ્‍યવહારોની સંખ્‍યામાં વધારો થયો હતો, પરંતુ લોકોએ ડિજિટલ ચુકવણી દ્વારા પહેલા કરતા વધુ નાણાં ટ્રાન્‍સફર પણ કર્યા હતા.

UPI વ્‍યવહારો દરરોજ નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચી રહ્યા છે. ઓક્‍ટોબર મહિનામાં પહેલીવાર સરેરાશ દૈનિક UPI વ્‍યવહાર મૂલ્‍ય ૧ લાખ કરોડ રૂપિયાને વટાવી ગયું. દરમિયાન, સમગ્ર મહિના દરમિયાન UPI દ્વારા ૩૧.૫૩ લાખ કરોડ રૂપિયાના વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા. આ તહેવારોની મોસમને કારણે, લોકોએ ખરીદી દરમિયાન શ્‍ભ્‍ત્‍નો વ્‍યાપક ઉપયોગ કર્યો છે. એ નોંધવું જોઈએ કે અગાઉ, sદ્વારા એક જ દિવસમાં ૯૮,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા. અગાઉનો રેકોર્ડ સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૬નો હતો. વધુમાં, એક મહિનામાં પહેલીવાર, UPI વ્‍યવહારો ૩૦ લાખ કરોડ રૂપિયાને વટાવી ગયા છે. આ પહેલા, મે મહિનામાં UPI દ્વારા ૨૯.૯૦ લાખ કરોડ રૂપિયાના વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા.

UPેI ઉપયોગ પણ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્‍યો. ઓક્‍ટોબરમાં, વ્‍યવહારોની સંખ્‍યામાં વાર્ષિક ધોરણે આશરે ૨૩% નો વધારો થયો હતો, જ્‍યારે કુલ વ્‍યવહાર મૂલ્‍યમાં ૧૬% નો વધારો થયો હતો.

માસિક વ્‍યવહાર મૂલ્‍યનો અગાઉનો રેકોર્ડ મે ૨૦૨૬ માં સ્‍થાપિત થયો હતો. તે મહિનામાં, UPI દ્વારા રુા.૨૯.૯૦ લાખ કરોડના વ્‍યવહારો કરવામાં આવ્‍યા હતા. ઓગસ્‍ટમાં વ્‍યવહારોની સંખ્‍યાનો અગાઉનો રેકોર્ડ ૨,૪૫૧ કરોડ હતો.

ઓક્‍ટોબરમાં UPI વ્‍યવહારોમાં વધારો થવાનું મુખ્‍ય કારણ તહેવારોની મોસમ પણ માનવામાં આવે છે. લોકોએ નવરાત્રી, દુર્ગા પૂજા અને ઈ-કોમર્સ કંપનીઓના ઉત્‍સવના વેચાણ દરમિયાન મોટા પાયે ખરીદી કરી હતી. કપડાં, ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ, ખાદ્યપદાર્થો અને અન્‍ય જરૂરિયાતો માટે ડિજિટલ ચુકવણીનો ઉપયોગ વધ્‍યો.

UPI દિવાળી સુધી સંપૂર્ણપણે મફત છે. ગયા મહિને NPCI એ જાહેરાત કરી હતી કે દિવાળી સુધી UPI પર MDR ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે નહીં. ચુકવણી કંપનીઓ અને વેપારી સંસ્‍થાઓની વિનંતીઓ બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો હતો, જેઓ માનતા હતા કે આ પગલું તહેવારોની મોસમ દરમિયાન ગ્રાહકોની ભાવનાને અસર કરશે.

સપ્‍ટેમ્‍બરમાં, UPI નો ઉપયોગ કરીને રુા.૨,૦૦૦ થી વધુના વ્‍યવહારો પર ૦.૪૦ ટકાનો MDR લાદવામાં આવ્‍યો હતો. વધુમાં, વિવિધ વ્‍યવહારો માટે અલગ અલગ ફી વસૂલવામાં આવી હતી. આ પ્રસ્‍તાવિત MDR થી રુા.૧૫,૦૦૦ કરોડની આવક થવાની અપેક્ષા હતી.

આ MDR નિર્ણયનો સોશિયલ મીડિયા પર ભારે વિરોધ થયો. એ નોંધવું જોઈએ કે આ પ્રસ્‍તાવિત યોજના હેઠળ, વ્‍યક્‍તિ-થી-વ્‍યક્‍તિ UPI વ્‍યવહારો સંપૂર્ણપણે મફત હશે.

શ્‍ભ્‍ત્‍ ના આ રેકોર્ડબ્રેક પ્રદર્શન વચ્‍ચે, મર્ચન્‍ટ ડિસ્‍કાઉન્‍ટ રેટ (પ્‍ઝય્‍) ચાર્જ અંગે પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. સપ્‍ટેમ્‍બરમાં, રુા.૨,૦૦૦ થી વધુના ચોક્કસ વેપારી વ્‍યવહારો પર ૦.૪% પ્‍ઝય્‍ લાદવામાં આવ્‍યો હતો. જોકે, તહેવારોની મોસમને કારણે, તેનો અમલ દિવાળી પછી સુધી મુલતવી રાખવામાં આવ્‍યો છે.(૩૮.૨૧)