દિલ્હી, મુંબઈ, ચેન્નાઈ... ભારતીય શહેરો પાણી માટે વલખા મારશેઃ મૂડીઝની ચેતવણી
મુંબઈના જળાશયોમાં હવે ફક્ત ૩૦ દિવસનું પાણીઃ દિલ્હીના ઘણા વિસ્તારો ૧૫-૨૦ દિવસથી પાણી વગરના : મૂડીઝ રેટિંગ્સે ભારતમાં પાણીની કટોકટી અંગે ચેતવણી જારી કરી છેઃ જો પાણી વ્યવસ્થાપન વ્યવસ્થામાં સમયસર સુધારો નહીં કરવામાં આવે તો ભારત ગંભીર પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી શકે છે
નવી દિલ્હી તા.૨૩: ગ્લોબલ ક્રેડિટ રેટિગ એજન્સી મૂડીઝ રેટિગ્સે ભારતમાં પાણીની કટોકટી અંગે મોટી ચેતવણી જારી કરી છે. મૂડીઝ રેટિગ્સે ભારતની પાણી વ્યવસ્થાપન વ્યવસ્થાને ખંડિત અને ઓછી સ્થિતિસ્થાપક ગણાવી છે. તેણે એમ પણ કહ્યું છે કે દેશમાં વિવિધ ક્ષેત્રો વચ્ચે પાણી વિતરણની ધીમી પ્રક્રિયા કટોકટીને વધુ વધારી રહી છે. વધુમાં, પસંદગીના ક્ષેત્રોમાં પાણીની સબસિડી સરકારી તિજોરી પર દબાણ વધારી રહી છે.
ભારતના મીઠા પાણીનો ૮૦ ટકા ઉપયોગ કૃષિ ક્ષેત્ર દ્વારા થાય છે. ઘણા રાજ્યોમાં, કૃષિ ક્ષેત્ર માટે પાણી અને વીજળીના ઉપયોગને સબસિડી આપવામાં આવે છે. આનાથી સરકાર પર ધીમે ધીમે નાણાકીય દબાણ વધી રહ્યું છે. ભારતની સંઘીય જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી આને વધુ સરળ બનાવી રહી છે. હકીકતમાં, સિચાઈ, પીવાના પાણીનો પુરવઠો અને સ્થાનિક જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન મુખ્યત્વે રાજ્યોના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. પરિણામે, દરેક રાજ્યમાં પાણીની નીતિઓ અલગ અલગ હોય છે.
ભારત શા માટે પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી શકે છેઃ
૧. વિવિધ ક્ષેત્રોમાં અપૂરતી પાણી વિતરણ વ્યવસ્થાને કારણે પાણીની અછત સર્જાય છે.
૨. ડિજિટલ અર્થતંત્રના વિસ્તરણ સાથે, ભારતમાં પાણીનો વપરાશ વધ્યો છે, પરંતુ પુરવઠો મર્યાદિત છે.
૩. દુષ્કાળ, પૂર, અનિયમિત ચોમાસું અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પડકારો પણ પાણીની કટોકટીને વધુ વધારશે.
પાણી પુનઃવિતરણ પ્રણાલીઓ પણ ખામીયુક્ત છે. મૂડીઝ રેટિગ્સ અનુસાર, આવી સ્થિતિમાં, વિવિધ રાજ્યોની અલગ અલગ નીતિઓ અને પ્રાથમિકતાઓ જળ સંસાધનોના અસરકારક ઉપયોગને અનિવાર્યપણે અસર કરશે. આ અસર એવા વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ સ્પષ્ટ થશે જ્યાં પાણીની માંગ અને ઉપલબ્ધતા વચ્ચે નોંધપાત્ર અંતર છે. વધુમાં, કૃષિ, ઘરેલું ઉપયોગ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો વચ્ચે પાણીનું પુનઃવિતરણ હોવું જોઈએ તેના કરતાં ધીમું છે. પરિણામે, જ્યાં માંગ ઝડપથી વધી રહી છે ત્યાં પાણીની અછત ઝડપથી વધી શકે છે.
ડિજિટલ અર્થતંત્રના વિસ્તરણ સાથે, ડેટા સેન્ટરો, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિગ અને AI-આધારિત ઉદ્યોગો પણ ભારતમાં ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યા છે. સર્વર કૂલિગ અને અન્ય તકનીકી પ્રક્રિયાઓને નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે. ઔદ્યોગિક માંગમાં આ વધારો પહેલાથી જ મર્યાદિત જળ સંસાધનો પર વધારાનું દબાણ લાવી રહ્યો છે. જો આપણે ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં આગળ વધવું હોય, તો જળ સંસાધનોનું સંતુલિત અને ટકાઉ સંચાલન શોધવું પડશે.
હાલમાં, ભારત ગંભીર દુષ્કાળ, પૂર, અનિયમિત ચોમાસું અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવી પરિસ્થિતિઓ પાણીની ઉપલબ્ધતા અને પાણી વ્યવસ્થાપનને સીધી અસર કરે છે. વધુમાં, પાઇપલાઇન નેટવર્કમાં બિનકાર્યક્ષમતા અને ભૂગર્ભજળનું વધુ પડતું શોષણ પણ પાણીની કટોકટીમાં ફાળો આપતા મુખ્ય પરિબળો છે. ઘણા રાજ્યોમાં ભૂગર્ભજળ સ્તરમાં ઘટાડો થવાના અહેવાલો સતત ઉભરી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં પાણીની અછત અંગે ચિતાઓ ઉભી કરે છે.
મૂડીઝના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અસરકારક જળ સંસાધન વ્યવસ્થાપન માત્ર પર્યાવરણ માટે જ નહીં પરંતુ દેશની આર્થિક અને નાણાકીય સ્થિરતા માટે પણ જરૂરી છે. ભારતે વસ્તી વૃદ્ધિ, આબોહવા પરિવર્તન, ઔદ્યોગિક વિસ્તરણ અને કૃષિ માંગ વચ્ચે જરૂરી સંતુલન જાળવી રાખીને લાંબા ગાળાની જળ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી વિકસાવવી જોઈએ.
દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈ પાણીની કટોકટીનો સામનો કરી રહી છે. મુંબઈને સાત તળાવોમાંથી પાણી મળે છેઃ તાનસા, વિહાર, તુલસી, ભાત્સા, અપર વૈતરણા, મોડક સાગર અને મધ્ય વૈતરણા. બીએમસીના જણાવ્યા અનુસાર, આ જળાશયોમાં સંયુક્ત જળ ભંડાર હવે ૯.૩૩ ટકા છે. ગયા વર્ષે આ સમયે, આ જળાશયોમાં પાણીનો સંગ્રહ ૧૨.૨૭ ટકા હતો, જ્યારે ૨૦૨૪ માં તે ૧૦.૨૪ ટકા હતો. મુંબઈ માટે આ જળાશયોમાં માત્ર એક મહિનાનું પાણી બાકી છે.
દિલ્હીમાં પાણીની તીવ્ર તંગી
દિલ્હીમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા અંગે સતત પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. ઘણા વિસ્તારો ૧૫ થી ૨૦ દિવસથી પાણી વગરના છે. હાલમાં, દિલ્હીના બધા જ પાણીના પ્લાન્ટ, વરસાદી કુવા અને ટ્યુબવેલ કુલ ૯૪૮ થી ૯૫૦ MGD ઉત્પાદન કરી રહ્યા છે, જે સામાન્ય કરતા લગભગ ૫૦ MGD ઓછું છે. આ દિલ્હીમાં પાણીની અછતનું કારણ છે.
ચેન્નાઈના મુખ્ય જળાશયોમાં હાલમાં લગભગ ૨૮૮ દિવસ (આશરે ૯-૧૦ મહિના) પીવાનું પાણી છે, જે ચોમાસાના વરસાદની ગેરહાજરીમાં પણ શહેરની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે પૂરતું છે. જો કે, અહીં ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. વધુમાં, ડિજિટલ અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું છે, જેના કારણે પાણીનો વપરાશ વધશે. તેથી, જો વિવિધ વિસ્તારોમાં પાણી વિતરણ વ્યવસ્થાનું યોગ્ય રીતે સંચાલન કરવામાં નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં પાણીની કટોકટી ઊભી થઈ શકે છે.
(11:01 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
