નવી દિલ્હી: શિક્ષણ જગત અને પરીક્ષા પ્રણાલીમાં પારદર્શિતાને લઈને દેશભરમાં ચર્ચાઓનો દોર ગરમાયો છે. મંગળવારે એક ઐતિહાસિક દ્રશ્ય જોવા મળ્યું જ્યારે ૧૭ વર્ષના વિદ્યાર્થી સાર્થક સિદ્ધાંતે સંસદીય સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ હાજર થઈને CBSE ની ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમમાં રહેલી ગંભીર ખામીઓ અને કથિત અનિયમિતતાઓનો પર્દાફાશ કર્યો. આ પેનલ એ જ છે જેણે અગાઉ NTA ના પ્રદર્શન પર ગંભીર ચેતવણી આપી હતી, જે હવે શિક્ષણ મંત્રાલય માટે મોટી કસોટી બની છે.
શું છે સાર્થક સિદ્ધાંતના આરોપો?
સાર્થક સિદ્ધાંત, જેણે ટેન્ડર દસ્તાવેજો અને CBSE ની ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમની ઝીણવટભરી તપાસ કરી છે, તેણે પેનલ સમક્ષ પ્રેઝન્ટેશન આપ્યું હતું. તેનો મુખ્ય આરોપ એ છે કે CBSE એ OSM સિસ્ટમ માટે 'Coempt EduTeck' નામની કંપનીની પસંદગી કરવા માટે નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા હતા. સાર્થકના મતે, ટેન્ડર દસ્તાવેજોમાં 'બ્લેકલિસ્ટિંગ' અને 'નાણાકીય લાયકાત' અંગેની ઓછામાં ઓછી ૧૫ જેટલી વિસંગતતાઓ છે. તેણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે ડિજિટલાઇઝેશનનો વિરોધ નથી કરી રહ્યો, પરંતુ પૂરતી તૈયારી કે પાયલોટ રન વગર ૧ કરોડ જેટલી ઉત્તરવહીઓને નવી સિસ્ટમમાં મૂકવાની ઉતાવળ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
સંસદીય પેનલની કાનૂની તાકાત
સરકાર માટે આ વિદ્યાર્થીની જુબાની અત્યંત મહત્વની છે કારણ કે સંસદીય સ્થાયી સમિતિ પાસે અધિકારીઓને શપથ હેઠળ બોલાવવાની અને આંતરિક રેકોર્ડ તપાસવાની કાનૂની સત્તા છે. જો સમિતિને કોઈ ખામી જણાશે, તો શિક્ષણ મંત્રાલય કે CBSE એ તેના પર લેવાયેલા પગલાં કે ન લેવાના કારણોનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું પડશે. આ પ્રક્રિયાને સરકાર સરળતાથી રદ કરી શકતી નથી, જે દર્શાવે છે કે આ કેસ હવે માત્ર એક બ્લોગરના બ્લોગ સુધી સીમિત રહ્યો નથી.
NEET થી લઈને CBSE સુધી: સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે બન્યો છે જ્યારે NEET-UG ના પેપર લીક અને પરીક્ષાઓમાં થતા વિલંબને કારણે શિક્ષણ મંત્રાલય પહેલેથી જ દબાણમાં છે. ભૂતકાળમાં દિગ્વિજય સિંહના નેતૃત્વ હેઠળની પેનલે NTA ને "ઝડપથી કામ કરવા" ચેતવણી આપી હતી, જેની અવગણના કરવામાં આવી હોવાના આક્ષેપો વિપક્ષ કરી રહ્યો છે. રાધાકૃષ્ણન સમિતિની ભલામણો અને સંસદીય પેનલના તારણો વચ્ચે પણ હવે એક નવી રસાકસી જામી છે.
આગામી પગલાં અને વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ
સાર્થક સિદ્ધાંત ઉપરાંત વેદાંત શ્રીવાસ્તવ અને નિસર્ગ અધિકારી જેવા યુવાનોએ પણ સિસ્ટમની નબળાઈઓ ખુલ્લી પાડી છે. આ યુવાનોના અવાજને હવે 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' નામની ઓનલાઇન ચળવળમાં ફેરવી દેવામાં આવ્યો છે, જે ૬ જૂને જંતર-મંતર પર મોટા વિરોધ પ્રદર્શનની તૈયારી કરી રહી છે. વડાપ્રધાન પોતે પરીક્ષાની દેખરેખ રાખી રહ્યા હોવાના દાવાઓ વચ્ચે, હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું આ યુવા પેઢીના પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આવશે કે પછી શિક્ષણ તંત્ર હજુ પણ ટેકનોલોજીકલ ભૂલોમાં અટવાયેલું રહેશે?
આ ઘટનાક્રમ ભારતીય પરીક્ષા પ્રણાલી માટે એક જાગ્રત ચેતવણી છે, જેમાં ટેકનોલોજીના ઉપયોગ સાથે પારદર્શિતા જાળવવી હવે સરકાર માટે અનિવાર્ય બની ગઈ છે.