વોશિંગ્ટન : અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં એક અત્યંત મોટો અને સીમાચિહ્નરૂપ રાજદ્વારી દાવ ખેલ્યો છે. અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે થનારા ઐતિહાસિક નાગરિક પરમાણુ કરાર (Civilian Nuclear Deal) ને ટ્રમ્પે ઇઝરાયલ સાથેના સંબંધો સામાન્ય બનાવવા સાથે જોડી દીધો છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે સાઉદી અરેબિયા જો 'અબ્રાહમ કરાર' (Abraham Accords) માં જોડાઈને ઇઝરાયલ રાજ્યને સત્તાવાર માન્યતા આપશે, તો જ આ પરમાણુ કરાર આગળ વધશે.

'નો મટીરિયલ એનરિચમેન્ટ' ની કડક શરત

પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' (Truth Social) પર આ અંગે વિગતો શેર કરતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે:

· બિન-લશ્કરી ઉપયોગ: આ નાગરિક પરમાણુ કરાર હેઠળ સાઉદી અરેબિયાને મળનારી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ માત્ર અને માત્ર ઊર્જા ઉત્પાદન અને બિન-લશ્કરી હેતુઓ માટે જ થઈ શકશે.

· સંવર્ધન પર પ્રતિબંધ: તેમણે ભારપૂર્વક ઉમેર્યું કે આ સોદામાં કોઈપણ પ્રકારનું 'મટીરિયલ એનરિચમેન્ટ' (યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ) શામેલ નથી, જેથી પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવાની શક્યતા જ મટી જાય.

· અબ્રાહમ કરારની શરત: આ સમગ્ર સમજૂતી સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ઇઝરાયલ સાથે શાંતિ સ્થાપતા અબ્રાહમ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવા પર નિર્ભર રહેશે.

સાઉદી અરેબિયા માટે મોટી રાજદ્વારી કસોટી

ટ્રમ્પના આ કડક વલણે રિયાધ (સાઉદી અરેબિયા) માટે મોટી ધર્મસંકટની સ્થિતિ ઊભી કરી છે. સાઉદી અરેબિયાનું વલણ હંમેશાં એવું રહ્યું છે કે જ્યાં સુધી સ્વતંત્ર પેલેસ્ટાઇન દેશની સ્થાપના ન થાય ત્યાં સુધી તે ઇઝરાયલને માન્યતા આપશે નહીં. નોંધનીય છે કે વર્ષ ૨૦૨૦ માં ટ્રમ્પની મધ્યસ્થતા હેઠળ જ યુએઈ (UAE), બહેરીન, સુદાન અને મોરોક્કો જેવા આરબ દેશોએ ઇઝરાયલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કર્યા હતા.

કોંગ્રેસની સમીક્ષા અને યુએસ ઊર્જા મંત્રાલય

અમેરિકાના ઊર્જા મંત્રાલય દ્વારા તેને "શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ સહયોગ કરાર" તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો છે, જેનાથી અમેરિકી ઊર્જા કંપનીઓને સાઉદી બજારમાં મોટો પ્રવેશ મળશે. જોકે, ભૂતકાળમાં સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાને કહ્યું હતું કે જો ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ બનાવશે તો અમારે પણ બનાવવો પડશે. પરંતુ ટ્રમ્પની નવી સ્પષ્ટતા બાદ પરમાણુ પ્રસારનો ભય ટળ્યો છે. આ કરાર હવે આખરી મંજૂરી માટે યુએસ કોંગ્રેસ (સંસદ) સમક્ષ મોકલવામાં આવશે.