બાલામાઉ : બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી, દરેક ભારતીય રસોડામાં શાકભાજીનો રાજા ગણાતા બટાકા વિના રસોઈ અધૂરી લાગે છે. બટાકાનું શાક હોય, સૂકી ભાજી હોય કે પછી રસાવાળું શાક—બટાકા દરેક વાનગીનો સ્વાદ બમણો કરી દે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમે જે બટાકા હોંશે હોંશે ખાઓ છો તે અસલી દેશી છે કે પછી હાઇબ્રિડ? આજકાલ માર્કેટમાં દેશી અને હાઇબ્રિડ શાકભાજીની ભરમાર વચ્ચે સાચા બટાકાની ઓળખ કરવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. ઘણીવાર ગ્રાહકો હાઇબ્રિડ બટાકાને દેશી સમજીને ઘરે લઈ આવે છે. આ મૂંઝવણ દૂર કરવા માટે બાલામાઉના પ્રગતિશીલ ખેડૂત રઈસ અન્સારીએ દેશી બટાકાને પરખવાની ૪ અકસીર રીતો જણાવી છે.
બટાકા ઉગાડવાની પદ્ધતિમાં શું તફાવત છે?
બટાકા મૂળભૂત રીતે જમીનની અંદર ઉગાડવામાં આવતો કંદમૂળ પાક છે. ખેતરમાં માટી તૈયાર કર્યા પછી બટાકાના ટુકડા વાવવામાં આવે છે અને થોડા અઠવાડિયામાં તેના છોડ પર પાંદડા દેખાવા લાગે છે. જ્યારે આ પાંદડા પીળા પડીને સુકાઈ જાય ત્યારે જમીન ખોદીને બટાકા બહાર કાઢવામાં આવે છે. દેશી બટાકા સદીઓ જૂની કુદરતી પદ્ધતિથી થાય છે, જ્યારે હાઇબ્રિડ બટાકા બે અલગ-અલગ જાતોના મિશ્રણ (ક્રોસ બ્રીડિંગ) દ્વારા તૈયાર કરાય છે. જો કે, હાઇબ્રિડ બટાકા ખાવામાં કોઈ નુકસાન નથી, પરંતુ સ્વાદના શોખીનો હંમેશા દેશી બટાકા જ પસંદ કરે છે.
અસલી દેશી બટાકા ઓળખવાની ૪ સરળ રીતો
•    ૧. કદ અને અસમાન આકાર (Size & Shape):
દેશી બટાકા ક્યારેય એક સરખા કદના નથી હોતા. તે કદમાં સામાન્ય રીતે નાના અથવા મધ્યમ અને અનિયમિત આકારના હોય છે. જ્યારે હાઇબ્રિડ બટાકા દેખાવમાં એકદમ એકસરખા, મોટા અને આકર્ષક આકારના હોય છે.
•    ૨. છાલ અને સ્પોટ્સ (Skin Tone):
દેશી બટાકાની છાલ થોડી ખરબચડી હોય છે અને તેના પર કુદરતી ભૂરા કે કાળા રંગના ડાઘ-ફોલ્લીઓ જોવા મળે છે (જે બગડેલા હોવાની નિશાની નથી). બીજી તરફ, હાઇબ્રિડ બટાકાની છાલ એકદમ લીસી, ચમકદાર, પાતળી અને ક્લીન હોય છે.
•    ૩. સ્વાદનો અસલી જાદુ (Taste Profile):
દેશી બટાકામાં એક કુદરતી અને હળવી મીઠાશ હોય છે જે શાકનો સ્વાદ વધારે છે. જ્યારે હાઇબ્રિડ બટાકાનો સ્વાદ એકદમ તટસ્થ (મોળો) હોય છે. આ જ કારણે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ ઘણીવાર મીઠાશથી બચવા હાઇબ્રિડ બટાકા ખાવાનું પસંદ કરે છે.
•    ૪. રાંધવાનો કે ઉકાળવાનો સમય (Cooking Time):
દેશી બટાકા ખૂબ જ મુલાયમ હોય છે, તેથી પ્રેશર કૂકરમાં માત્ર ૧ થી ૨ સીટીમાં જ એકદમ સરસ બફાઈ જાય છે. જ્યારે હાઇબ્રિડ બટાકા થોડા કડક હોવાથી તેને પકવવામાં વધુ સમય લાગે છે અને કૂકરમાં આશરે ૩ થી ૪ સીટી વગાડવી પડે છે.
વાનગી પ્રમાણે કરો પસંદગી: જો તમારે ઘરમાં ઝડપથી શાક કે પરાઠા બનાવવા હોય તો દેશી બટાકા શ્રેષ્ઠ છે. પરંતુ જો તમારે હોટેલ જેવા ક્રિસ્પી ફ્રેન્ચ ફ્રાઈસ, ચિપ્સ કે વેફર્સ બનાવવી હોય તો તેના માટે હાઇબ્રિડ બટાકા વધુ ઉત્તમ અને અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. હવે જ્યારે પણ શાકભાજી માર્કેટમાં જાઓ ત્યારે આ ટિપ્સ યાદ રાખીને જ ખરીદી કરજો!