વાનકુવર : વિજ્ઞાન હવે એવા તબક્કે પહોંચી ગયું છે જ્યાં કુદરતની ભેટ ગણાતા સૂર્યપ્રકાશને પણ માણસ પોતાની ઈચ્છા મુજબ પૃથ્વી પર લાવી શકશે. યુએસ ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન (FCC) એ એક અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે, જે અંતર્ગત અવકાશમાં વિશાળ સૌર અરીસાઓ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા સૂર્યપ્રકાશને પ્રતિબિંબિત કરીને પૃથ્વી પરના જરૂરિયાતમંદ વિસ્તારોમાં પહોંચાડવામાં આવશે.

કેવી રીતે કામ કરશે આ 'સ્પેસ મિરર'?

આ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ કરતી કંપની 'રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલ' આગામી સમયમાં તેના 'યરએન્ડિલ-1' ઉપગ્રહનું પરીક્ષણ કરવા જઈ રહી છે. આ ઉપગ્રહ સૂર્યના કિરણોને પરાવર્તિત કરી પૃથ્વી પર એક નિર્ધારિત સ્થાન પર ટ્રાન્સમિટ કરશે. કંપનીનું કહેવું છે કે, આ ટેકનોલોજી દ્વારા આપત્તિ સમયે રાહત અને બચાવ કામગીરી, કૃષિ ક્ષેત્રે પાકને યોગ્ય પ્રકાશ પૂરો પાડવા અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓમાં મોટી મદદ મળી શકે છે. પરીક્ષણ દરમિયાન, આ અરીસાઓ લગભગ પાંચ કિલોમીટરના વિસ્તારને પ્રકાશિત કરી શકશે. પૃથ્વીના પરિભ્રમણને કારણે દર ચાર મિનિટે ઉપગ્રહને ટાર્ગેટ તરફ ફરીથી દિશામાન કરવો પડશે.

2035 સુધીનું વિશાળ આયોજન અને સુરક્ષાના સવાલો

રિફ્લેક્ટ ઓર્બિટલનો લક્ષ્યાંક વર્ષ 2035 સુધીમાં 50,000 થી વધુ ઉપગ્રહોનું એક વિશાળ નેટવર્ક ઊભું કરવાનો છે, જેથી દુનિયાના કોઈ પણ ખૂણે જરૂરિયાત મુજબ સતત પ્રકાશ આપી શકાય. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ જેટલો રોમાંચક છે, તેટલો જ વિવાદિત પણ છે. વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે આટલી મોટી સંખ્યામાં ઉપગ્રહો અવકાશમાં 'ભીડ' વધારશે, જે કાટમાળ અને અથડામણનું જોખમ ઊભું કરી શકે છે. હાલમાં જ સ્પેસએક્સના 11,000 સ્ટારલિંક ઉપગ્રહો ભ્રમણકક્ષામાં છે, ત્યારે નવા ઉપગ્રહો ટ્રાફિકનું સંકટ વધારી શકે છે.

પર્યાવરણ અને ખગોળશાસ્ત્ર પર સંભવિત ખતરો

આ અરીસાઓમાંથી આવતો તેજસ્વી પ્રકાશ પાઇલટ્સ અને મોટરચાલકોની દ્રષ્ટિમાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે. વધુમાં, તે મનુષ્યો, વન્યજીવન અને વનસ્પતિઓની કુદરતી 'સર્કેડિયન લય' (જૈવિક ઘડિયાળ) ને પણ પ્રતિકૂળ રીતે અસર કરી શકે છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓને આશંકા છે કે આ અરીસાઓનું પ્રતિબિંબ ટેલિસ્કોપના સંવેદનશીલ સાધનો અને સ્ટાર-ટ્રેકિંગ કેમેરાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જોકે, FCC એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની પ્રાથમિકતા રેડિયો ફ્રીક્વન્સી સ્પેક્ટ્રમના નિયમન સુધી મર્યાદિત છે, જેના કારણે આ ટેકનોલોજીને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે હવે નૈતિક અને વૈજ્ઞાનિક ચર્ચાઓ તેજ બની છે.