નવી દિલ્હી : સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ઝુંબેશ હેઠળ દેશભરમાંથી 13 કરોડથી વધુ મતદારોના નામ રદ કરવાના વિવાદ વચ્ચે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ના નવા વલણે ભારે ચર્ચા જગાવી છે. માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ મતદાર યાદીમાં વિસંગતતાઓ શોધવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા સોફ્ટવેર, એપ્લિકેશન કે AI ટૂલનું નામ અને સંસ્કરણ જાહેર કરવાનો પંચે સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો છે. પંચે દલીલ કરી છે કે આ વિગતો વાણિજ્યિક વિશ્વાસ, વેપાર રહસ્યો અને બૌદ્ધિક સંપદા (IP) સાથે જોડાયેલી હોવાથી કાયદાની કલમ 8(1)(d) મુજબ મુક્તિપાત્ર છે, જ્યારે સમીક્ષા કરનાર અધિકારીઓની વિગતો સુરક્ષાના કારણોસર કલમ 8(1)(g) હેઠળ રોકી રાખવામાં આવી છે.

તેલંગાણાના કરીમનગરના સામાજિક કાર્યકર્તા એમ.એ. મુજીબ અયુબે દાખલ કરેલી RTI માં પૂછવામાં આવ્યું હતું કે મતદાર ડેટામાં ગડબડ શોધવા કયા AI કે સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરાયો, શું આ સિસ્ટમ આપમેળે નામો ફ્લેગ કરે છે અને માન્ય મતદારનું નામ ભૂલથી રદ ન થાય તે માટે કયા પગલાં લેવાયા છે. 16 ઓક્ટોબરના રોજ આપેલા જવાબમાં ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી કે SIR માટે કોઈ નવું સોફ્ટવેર ખરીદવામાં આવ્યું નથી અને લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 ની કલમ 13B મુજબ વિધાનસભા મતવિસ્તારના ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO) કાનૂની અધિકાર સાથે પુરાવા આધારિત નિર્ણયો લે છે. પંચના આ જવાબ સામે પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ઓ.પી. રાવતે અપીલ દાખલ કરવાનો કાનૂની માર્ગ સૂચવ્યો છે.

આ ઝુંબેશ દરમિયાન 13 કરોડથી વધુ નામો કપાતાં રાજકીય પક્ષો અને નાગરિક સંગઠનોમાં ભારે અસંતોષ વ્યાપી ગયો છે. ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર એસ.એસ. સંધુ અને વિવેક જોશીએ નવેમ્બર 2025 થી ઓગસ્ટ 2026 વચ્ચે ઓછામાં ઓછા 14 વખત મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના નિર્ણય સામે અસંમતિ દર્શાવી કેબિનેટ સચિવને પણ પત્ર લખ્યો હતો. પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના અન્ય રાજ્યોમાં SIR પ્રક્રિયા વખતે સર્જાયેલી ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓમાં પંચના eRONET પોર્ટલની કામગીરી સામે પણ આંગળીઓ ચિંધાઈ છે.

હાલ પંચે આ તમામ આરોપોને નકારી કાઢતા જણાવ્યું છે કે અંદરના મતાંતરો એ ચર્ચાનો સામાન્ય ભાગ છે અને તમામ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કડક ડેટા સુરક્ષા પ્રોટોકોલ સાથે કાર્યરત છે. જોકે, RTI અરજીના વિવાદાસ્પદ જવાબ બાદ પારદર્શિતા મામલે વિરોધ વધુ તીવ્ર બનવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. આગામી સમયમાં અરજદાર દ્વારા સક્ષમ અધિકારીઓ સમક્ષ પ્રથમ અપીલ દાખલ કરવામાં આવશે, જેના નિર્ણય અને સંભવિત કાનૂની પડકારો બાદ જ આ સોફ્ટવેર કામગીરી તેમજ મતદારયાદી સુધારણા ઝુંબેશની વાસ્તવિકતા સામે આવવાનો માર્ગ મોકળો બનશે.