નવી દિલ્‍હી,તા.૧૦: દેશભરમાં મહિલાઓ સામે હિસાના કેસોમાં ઘટાડો થવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે પરંતુ પરિસ્‍થિતિ ચિતાજનક છે. રાષ્ટ્રીય પરિવાર આરોગ્‍ય સર્વે (NFHS-6) ના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં મહિલાઓ શહેરી વિસ્‍તારોની તુલનામાં ઘરેલુ અને જાતીય હિસાનો વધુ સ્‍તરનો સામનો કરે છે. ડેટા અનુસાર, ગામડાઓમાં ૧૮-૪૯ વર્ષની વયની લગભગ ચારમાંથી એક પરિણીત મહિલાએ તેમના પતિના હાથે હિસાનો અનુભવ કર્યો છે, જ્‍યારે શહેરોમાં, આ આંકડો છમાંથી એક છે.

આ સર્વેમાં દેશભરના ૬,૭૯,૨૩૮ પરિવારોને આવરી લેવામાં આવ્‍યા હતા, જેમાં ૭,૧૬,૩૯૭ મહિલાઓ અને ૧,૦૦,૯૭૭ પુરુષોનો સમાવેશ થાય છે. ૧૮-૪૯ વર્ષની વયની પરિણીત મહિલાઓમાં, ૨૨.૩ ટકાએ તેમના જીવનના કોઈક સમયે હિસાનો અનુભવ કર્યો હોવાનું જણાવ્‍યું હતું. જ્‍યારે આ આંકડો NFHS-5 માં નોંધાયેલા ૨૯.૨ ટકા કરતા ઓછો છે, તે હજુ પણ એક મહત્‍વપૂર્ણ સામાજિક પડકાર તરફ નિર્દેશ કરે છે. શહેરી અને ગ્રામીણ મહિલાઓ સામે વૈવાહિક હિસા

નવા સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે શહેરી વિસ્‍તારોમાં ૧૭.૫ ટકા મહિલાઓએ વૈવાહિક હિસાનો અનુભવ કર્યો છે, જ્‍યારે ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૨૪.૪ ટકા મહિલાઓએ વૈવાહિક હિસાનો અનુભવ કર્યો છે. ગર્ભાવસ્‍થા દરમિયાન મહિલાઓ સામે શારીરિક હિસાના કિસ્‍સાઓમાં પણ ઘટાડો થયો છે. NFHS-6 મુજબ, ગર્ભાવસ્‍થા દરમિયાન ૨.૭ ટકા મહિલાઓએ શારીરિક હિસાનો અનુભવ કર્યો હતો. જોકે, અગાઉના સર્વેક્ષણમાં આ આંકડો ૩.૧ ટકા હતો.

નવા સર્વેક્ષણમાં શહેરી વિસ્‍તારોમાં આ ટકાવારી ૨.૩ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૨.૯ ટકા દર્શાવવામાં આવી છે. નિષ્‍ણાતો માને છે કે ગર્ભાવસ્‍થા દરમિયાન હિસા માત્ર મહિલાઓના સ્‍વાસ્‍થ્‍ય પર જ નહીં પરંતુ નવજાત શિશુઓના વિકાસ પર પણ પ્રતિકૂળ અસર કરે છે.

યુવતીઓ સામે જાતીય હિસાના કિસ્‍સાઓમાં પણ થોડો ઘટાડો થયો છે. ૧૮ થી ૨૯ વર્ષની વયની ૦.૭ ટકા મહિલાઓએ ૧૮ વર્ષની ઉંમર પહેલા જાતીય હિસાનો અનુભવ કર્યો હોવાનું નોંધાયું છે. NFHS-5માં આ આંકડો ૧.૨ ટકા હતો. નવા સર્વેક્ષણમાં શહેરી વિસ્‍તારોમાં ૦.૪ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૦.૮ ટકાનો આંકડો નોંધવામાં આવ્‍યો છે.

હરિયાણામાં, NFHS-6 સર્વેક્ષણમાં ૧૮-૪૯ વર્ષની ૧૩.૬ ટકા મહિલાઓએ પતિ-પત્‍ની દ્વારા હિસાની ફરિયાદ કરી હતી, જ્‍યારે NFHS-5માં આ સંખ્‍યા ૧૭.૯ ટકા હતી. નવા સર્વેક્ષણમાં, શહેરી વિસ્‍તારોમાં ૧૬.૧ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૧૨.૧ ટકા મહિલાઓએ હિસાની ફરિયાદ કરી હતી.

હિમાચલમાં, ૪.૩ ટકા મહિલાઓએ હિસાની ફરિયાદ કરી હતી, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૮.૬ ટકા હતી. નવા સર્વેક્ષણમાં, શહેરી વિસ્‍તારોમાં આ સંખ્‍યા ૩.૧ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૪.૪ ટકા હતી. પંજાબમાં, આ સંખ્‍યા ૮.૭ ટકા હતી, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૧૧.૬ ટકા હતી.

નવા સર્વેક્ષણમાં, શહેરી વિસ્‍તારોમાં આ સંખ્‍યા ૭.૨ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૯.૭ ટકા હતી. ઉત્તર પ્રદેશમાં, હિસાનો દર ૨૮.૫ ટકા હતો, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૩૪.૯ ટકા હતો. નવા સર્વેક્ષણમાં શહેરી વિસ્‍તારોમાં ૨૦.૭ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૩૦.૭ ટકાનો આંકડો દર્શાવવામાં આવ્‍યો હતો.

ઉત્તરાખંડમાં, આ આંકડો ૧૩.૭ ટકા હતો, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૧૫.૩ ટકા હતો. નવા સર્વેક્ષણમાં શહેરી વિસ્‍તારોમાં ૧૬.૫ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૧૨.૪ ટકાનો આંકડો દર્શાવવામાં આવ્‍યો છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં, આ આંકડો ૧૯.૦ ટકા હતો, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૨૬.૯ ટકા હતો.

નવા સર્વેક્ષણમાં, શહેરી વિસ્‍તારોમાં આ આંકડો ૧૯.૧ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં ૧૯.૦ ટકા હતો. ચંદીગઢમાં, આ આંકડો ૮.૫ ટકા હતો, જે અગાઉ ૯.૭ ટકા હતો. દિલ્‍હીમાં, આ આંકડો ૧૨.૩ ટકા હતો, જે અગાઉના સર્વેક્ષણમાં ૨૨.૫ ટકા હતો.

૧૯૭૧ માં, ભારતનો કુલ પ્રજનન દર ૫.૨ હતો. આનો અર્થ એ થયો કે સરેરાશ, એક ભારતીય મહિલાએ તેના જીવનકાળમાં પાંચથી વધુ બાળકોને જન્‍મ આપ્‍યો હતો. આજે, આ સંખ્‍યા ઘટીને ૧.૯ થઈ ગઈ છે. પાંચ દાયકામાં આ ઘટાડો ભારતના વસ્‍તી વિષયક ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો ઘટાડો છે. SRS રિપોર્ટ અનેક વિવિધ પાસાઓ પર માહિતી પ્રદાન કરે છે