નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) ની નાકાબંધીએ હવે સમુદ્રમાં એક અત્યંત ખતરનાક સ્થિતિ પેદા કરી છે. ઓમાનના દરિયાકાંઠે સેટેલાઇટ છબીઓમાં એક ચોંકાવનારું દ્રશ્ય જોવા મળ્યું છે, જેમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના શક્તિશાળી યુદ્ધ જહાજો એકબીજાથી માત્ર ૧૮ નોટિકલ માઇલ (આશરે ૩૩ કિલોમીટર) ના અંતરે આમને-સામને આવી ગયા છે. સામાન્ય રીતે બંને દેશોની નૌકાદળ આટલી નજીક આવતી નથી, પરંતુ વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિએ સમુદ્રી સુરક્ષાના સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે.
શા માટે આમને-સામને આવ્યા યુદ્ધ જહાજો?
સેટેલાઇટ વિશ્લેષક ડેમિયન સિમોનના જણાવ્યા અનુસાર, આ અસામાન્ય જમાવટ પાછળનું મુખ્ય કારણ વેપારી જહાજોની સુરક્ષા છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને યુએસ નેવી દ્વારા કરવામાં આવેલી નાકાબંધીને કારણે આ વિસ્તારમાં દરિયાઈ માર્ગો અત્યંત જોખમી બન્યા છે. ભારત અને પાકિસ્તાન બંને પોતપોતાના વેપારી જહાજો (Merchant Ships) ને સુરક્ષિત માર્ગ પૂરો પાડવા માટે ખાડી વિસ્તારમાં સક્રિય થયા છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વની તેલ સપ્લાયની જીવનરેખા માનવામાં આવે છે, અને અહીં કોઈપણ નાની ભૂલ વૈશ્વિક તેલના ભાવોમાં ભડકો કરી શકે છે.
ભારતીય જહાજોની શું છે સ્થિતિ?
તાજેતરમાં જ ૨૦,૪૦૦ મેટ્રિક ટન LPG લઈને ભારતીય જહાજ 'જગ વિક્રમ' સુરક્ષિત રીતે ગુજરાતના કંડલા બંદરે પહોંચ્યું હતું. જોકે, ચિંતાની વાત એ છે કે હજુ પણ અંદાજે ૧૫ જેટલા ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો આ અસ્થિર વિસ્તારમાં ફસાયેલા છે. માર્ચ મહિનાથી અત્યાર સુધી માત્ર નવ જ ભારતીય જહાજો પર્સિયન ગલ્ફમાંથી બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાની જહાજોને પણ ઈરાની સત્તાવાળાઓ દ્વારા અટકાવવામાં આવ્યા હતા, જેમને લાંબા પ્રયત્નો બાદ કુવૈત અને UAE તરફ જવાની મંજૂરી મળી છે.
યુદ્ધના વાદળો અને વૈશ્વિક અસર
ઓમાનનો અખાત એ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીનું પ્રવેશદ્વાર છે. જ્યારે બે કટ્ટર હરીફ દેશોની નૌકાદળ એક જ સાંકડા વિસ્તારમાં તૈનાત હોય, ત્યારે અકસ્માતે પણ સંઘર્ષ થવાનું જોખમ વધી જાય છે. હાલમાં બંને દેશો એકબીજા પર નજર રાખવાની સાથે સાથે પોતાના આર્થિક હિતોનું રક્ષણ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. વિદેશી નૌકાદળોની વધતી હાજરી સૂચવે છે કે આવનારા દિવસોમાં સમુદ્રમાં ગતિવિધિઓ હજુ પણ વધુ તેજ બનશે.
વિશ્વની નજર અત્યારે આ 'હોર્મુઝના દ્વાર' પર ટકેલી છે, કારણ કે અહીંથી જ પસાર થતી ઉર્જા સમગ્ર દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થાને ચલાવે છે. ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની આ નૌકાદળની નિકટતા કોઈ નવું યુદ્ધ નોંતરશે કે પછી માત્ર સુરક્ષા કવાયત બની રહેશે, તે તો સમય જ કહેશે.
સુરક્ષા નિષ્ણાતોનો મત: "સમુદ્રમાં આટલી નજીક યુદ્ધ જહાજોની હાજરી એ સાવચેતી અને વ્યૂહાત્મક દબાણ બંનેનો સંકેત છે."