નવી દિલ્હી:  દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં એક અજીબ રિવાજ છે - વિષય ભલે ક્રિકેટ હોય, સિનેમા હોય કે ટેક્સ, ભારતનું નામ આવ્યા વગર ચર્ચા અધૂરી રહે છે. હાલમાં પાકિસ્તાનમાં તેમના 'ફેડરલ બોર્ડ ઓફ રેવન્યુ' (FBR) ની નિષ્ફળતા પર જોરદાર ચર્ચા ચાલી રહી છે. પાકિસ્તાનનો કર આધાર એટલો સાંકડો છે કે ત્યાંની સંસ્થાઓના અસ્તિત્વ પર સવાલો ઉભા થયા છે. આ વિવાદમાં જ્યારે પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ પોતાનો બચાવ કર્યો, ત્યારે ફરી એકવાર ભારતને 'ફૂટનોટ' તરીકે ટાંકવામાં આવ્યું છે.
ચોંકાવનારા આંકડા: પાકિસ્તાનની નબળી કડી
પાકિસ્તાનમાં ૬૦ લાખ વાણિજ્યિક વીજળી જોડાણો હોવા છતાં, માત્ર ૧.૮૫ લાખ લોકો જ સક્રિય વેચાણ કર (Sales Tax) ભરે છે. આ આંકડો પાકિસ્તાની અર્થતંત્રમાં વ્યાપેલા ભ્રષ્ટાચાર અને પાલનનો અભાવ દર્શાવે છે. જ્યારે આ મુદ્દે ટીકા થઈ ત્યારે FBR ના અધિકારી ઝેહરા ફારૂકે ભારતનો દાખલો આપતા કહ્યું કે, "ભારતમાં પણ કર અમલીકરણનો હિસ્સો માત્ર ૩.૩% છે, જ્યારે પાકિસ્તાન ૪-૫% પર છે." જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ સરખામણી પાયાવિહોણી છે.
ભારતનું આર્કિટેક્ચર: 'ગેપ' અને 'ડિસ્કનેક્ટ' વચ્ચેનો તફાવત
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત એ છે કે ભારતમાં ટેક્સ સિસ્ટમ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પોતાની તરફ ખેંચે છે.
•    GST ની તાકાત: ભારતમાં ૧.૫૧ કરોડથી વધુ સક્રિય GST નોંધણીઓ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં GST કલેક્શન ૨૨.૦૮ લાખ કરોડ રૂપિયા ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું છે.
•    ડાયરેક્ટ ટેક્સ: પ્રત્યક્ષ કર સંગ્રહ પણ ૨૨.૨૬ લાખ કરોડ રૂપિયા રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતની સિસ્ટમ વધુ પારદર્શક અને ડિજિટલ બની છે.
પ્રોત્સાહન વિરુદ્ધ જબરદસ્તી
ભારતમાં ટેક્સ વિભાગે લાકડી લઈને વેપારીઓ પાછળ દોડવું પડતું નથી, કારણ કે સિસ્ટમ એવી રીતે ડિઝાઈન કરવામાં આવી છે કે વેપાર કરવા માટે GST નંબર અનિવાર્ય બની જાય છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાનમાં અર્થતંત્રનો મોટો ભાગ ટેક્સ નેટની બહાર રહીને પણ આરામથી ચાલે છે. ભારતમાં ટેક્સ કલેક્શનનો મોટો હિસ્સો (TDS અને એડવાન્સ ટેક્સ) વિભાગના દરવાજા ખખડાવ્યા પહેલા જ આવી જાય છે, કારણ કે બિન-પાલન કરવું હવે ભારતીય સિસ્ટમમાં મુશ્કેલ છે.
બંને પક્ષો ક્યાં ભૂલ કરે છે?
લેખિકા પૂનમ સિદ્ધુના મતે, ટેક્સની સફળતા માત્ર કેટલા લોકો નોંધાયેલા છે તેના પરથી નહીં, પણ સિસ્ટમની બહાર રહીને વેપાર કરવો કેટલો મુશ્કેલ છે તેના પરથી નક્કી થવી જોઈએ. પાકિસ્તાન પોતાની અપૂર્ણતાઓને સાર્વત્રિક ગણાવીને ભારત સાથે સરખામણી કરી રહ્યું છે, જે એક રીતે ભારતની સફળતાની સ્વીકૃતિ પણ છે. જોકે, ભારતે પણ સાવધાન રહેવાની જરૂર છે કારણ કે હજુ પણ અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં ઘણું કામ બાકી છે.
અંતે, જો ભારતની 'GSTN ડિજિટલ આર્કિટેક્ચર' પાકિસ્તાન માટે શીખવાનું સાધન બને, તો આ સરહદ પારની ચર્ચા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.