શ્રીહરિકોટા: ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ પોતાના મહત્વાકાંક્ષી અંતરિક્ષ કાર્યક્રમોમાં વધુ એક ઐતિહાસિક સફળતા હાંસલ કરી છે. ઇસરો દ્વારા GSLV-F17 રોકેટના માધ્યમથી EOS-05 ભૂ-પ્રેક્ષણ (અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન) ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષના પ્રથમ સફળ પ્રક્ષેપણ તરીકે જોવામાં આવી રહેલા આ મિશનને 'નૌટી બોય' ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવી રહ્યું છે, જે ભારતની સ્પેસ સફરમાં મહત્વનો માઇલસ્ટોન સાબિત થયો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીએ આ સિદ્ધિ બદલ ઇસરોના વૈજ્ઞાનિકોને અભિનંદન પાઠવતા જણાવ્યું હતું કે, આ સફળતા દેશના સ્પેસ સેક્ટરની ઉત્કૃષ્ટ ક્ષમતા, સતત નવોન્મેષ અને વધતી તાકાતને દર્શાવે છે. ઇસરોના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને પણ આ મિશનને દેશના અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનમાં એક નવો અધ્યાય ગણાવ્યો હતો.

GSLV વાહન દ્વારા મોકલવામાં આવેલો અત્યાર સુધીનો સૌથી ભારે ઉપગ્રહ: ઇસરો દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, EOS-05 ઉપગ્રહનું કુલ વજન ૨,૩૬૭ કિલોગ્રામ છે, જે GSLV પ્રક્ષેપણ વાહન દ્વારા અત્યાર સુધી અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવેલો સૌથી ભારે ઉપગ્રહ છે. સામાન્ય રીતે પૃથ્વી નિરીક્ષણ ઉપગ્રહો પૃથ્વીની નીચલી ભ્રમણકક્ષા (LEO) માં સ્થાપિત કરવામાં આવતા હોય છે, પરંતુ EOS-05 ને સબ-જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓરબિટમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ઉપગ્રહ પોતાની સ્વદેશી પ્રણોદન પ્રણાલી (પ્રપોલ્શન સિસ્ટમ) નો ઉપયોગ કરીને પૃથ્વીથી આશરે ૩૬,૦૦૦ કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર સ્થિત અંતિમ પરિચાલન ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચશે. આટલી ઊંચાઈ પર હોવાને કારણે તે પૃથ્વીના પરિભ્રમણ સાથે તાલમેલ મિલાવીને એક જ મોટા ક્ષેત્ર પર સતત નજર રાખી શકશે.

આકાશમાં ભારતની તીક્ષ્ણ આંખ: કૃષિ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનમાં મદદરૂપ થશે: આ અદ્યતન ઉપગ્રહ દ્રશ્ય (વિઝ્યુઅલ), ઇન્ફ્રારેડ, મલ્ટીસ્પેક્ટ્રલ અને હાઇપરસ્પેક્ટ્રલ બેન્ડ્સ દ્વારા ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી તસવીરો લેવા સક્ષમ છે. તેનાથી ચક્રવાત, વાદળ ફાટવાની ઘટનાઓ અને વાવાઝોડા જેવી પ્રાકૃતિક આપત્તિઓની સચોટ માહિતી સમયસર મળી શકશે. તેને આકાશમાં ભારતની ‘તીક્ષ્ણ આંખ’ કહેવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, ઇસરો વડાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ કોઈ જાસૂસી ઉપગ્રહ નથી, પરંતુ દેશના વિકાસ અને સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા વ્યૂહાત્મક આંકડા એકત્ર કરતો સમર્પિત ભૂ-પ્રેક્ષણ ઉપગ્રહ છે, જે સમગ્ર ભારતીય ક્ષેત્ર પર સતત નિગરાની રાખશે.

નિષ્ફળતાઓ બાદ ઇસરોનું શાનદાર વાપસી: હવે ગગનયાન સહિત ૬ મિશન પર નજર: ઓગસ્ટ ૨૦૨૧ માં GSLV-F10 અને EOS-03 મિશનની નિષ્ફળતા તથા ચાલુ વર્ષના જાન્યુઆરીમાં PSLV-C62 મિશનમાં આવેલી તકનીકી અડચણ બાદ આ સફળતા ઇસરો માટે મોટી સફળતાપૂર્વકની વાપસી સમાન છે. કાયોજેનિક અપર સ્ટેજમાં અગાઉ આવેલી ખામીઓને દૂર કરીને GSLV-F17 એ અપેક્ષા કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું છે. આ સફળતાથી વૈજ્ઞાનિકોનો ઉત્સાહ બેવડાયો છે અને ઇસરો હવે આવનારા મહિનાઓમાં દેશના પ્રથમ માનવ અંતરિક્ષ ઉડાન કાર્યક્રમ 'ગગનયાન' સહિત અન્ય છ મહત્વપૂર્ણ અભિયાનોની તૈયારીમાં લાગી ગયું છે.