તેહરાન/વોશિંગ્ટન: મધ્ય-પૂર્વમાં યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષ હવે એક અત્યંત ખતરનાક અને નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચ્યો છે. જોર્ડનમાં ઈરાની મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલામાં બે યુએસ સૈનિકોના કરુણ મોત બાદ અમેરિકાએ ઈરાનના લશ્કરી લક્ષ્યો પર વળતો હુમલો શરૂ કર્યો છે. આ સંઘર્ષે સમગ્ર વિશ્વના સુરક્ષા સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે, જેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસની ગતિવિધિઓએ વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા પર ગંભીર ખતરો ઉભો કર્યો છે.

ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીએ શનિવારે કડક શબ્દોમાં અમેરિકાને ચેતવણી આપતા જણાવ્યું કે, જો વોશિંગ્ટન આ હવાઈ હુમલાઓ ચાલુ રાખશે, તો ઈરાન તેમને એવો 'અવિસ્મરણીય પાઠ' શીખવશે જે ઈતિહાસમાં નોંધાશે. તેમણે યુએસ પ્રમુખના હસ્તાક્ષરને 'નકામા અને અમાન્ય' ગણાવીને બંને દેશો વચ્ચે એક મહિના પહેલા થયેલા વચગાળાના કરારને સત્તાવાર રીતે સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી દીધી છે.

તણાવનું મુખ્ય કેન્દ્ર અત્યારે ખાડી દેશોની આસપાસની માળખાગત સુવિધાઓ છે. ઈરાને વળતી કાર્યવાહીમાં એરપોર્ટ, રેલ્વે સ્ટેશન અને મહત્વપૂર્ણ પુલને નિશાન બનાવીને પોતાની લશ્કરી ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કર્યું છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડના જણાવ્યા અનુસાર, યુએસ સૈનિકો તેમની સુરક્ષા માટે જવાબી કાર્યવાહી કરી રહ્યા છે, જે યુદ્ધના વાતાવરણને વધુ તીવ્ર બનાવી રહ્યું છે.

આ ઘટનાક્રમ પાછળનું મુખ્ય કારણ એક મહિના પહેલા થયેલો શાંતિ સમજૂતીનો કરાર હતો, જે હાલ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ સાબિત થયો છે. કરારના માત્ર ૩૦ દિવસમાં જ બંને દેશો ફરીથી સામસામે આવી ગયા છે. આ અચાનક આવેલું પરિવર્તન મધ્ય-પૂર્વના દેશો માટે મોટી સુરક્ષા મુશ્કેલીઓ ઉભી કરી રહ્યું છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં મોટી અસ્થિરતા સર્જાય છે.

હવે પછીના પગલાં તરીકે, વિશ્વના દેશો અત્યારે કૂટનીતિક રસ્તાઓ શોધવા પ્રયત્નશીલ છે, પરંતુ બંને દેશોના આકરા વલણને કારણે યુદ્ધ વિરામની શક્યતાઓ નહિવત જણાય છે. અમેરિકા વધુ લશ્કરી કાર્યવાહીની તૈયારીમાં છે, જ્યારે ઈરાન પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ મજબૂત કરવા ગલ્ફ રાષ્ટ્રો પર દબાણ વધારી રહ્યું છે. આ સંઘર્ષના પરિણામે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવવાની દહેશત છે.

આપત્તિજનક સ્થિતિને જોતા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય વૈશ્વિક સંગઠનો શાંતિ સ્થાપવા માટે તાત્કાલિક મધ્યસ્થી કરે તેવી માંગ ઉઠી છે. જો બંને દેશો પોતાની જીદ નહીં છોડે, તો આ સંઘર્ષ માત્ર ખાડી દેશો સુધી સીમિત નહીં રહેતા સમગ્ર વિશ્વને આર્થિક અને સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ મોટી અસર કરશે. આગામી ૪૮ કલાક લશ્કરી અને કૂટનીતિક દૃષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ બની રહેવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે.