પિથોરાગઢ, તા.02: ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સરહદી વિવાદમાં લિપુલેખ, કાલાપાણી અને લિમ્પિયાધુરા વિસ્તારો અંગે નેપાળ દ્વારા કરવામાં આવતા દાવાઓ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. જોકે, ઇતિહાસના પાનાઓ અને 1816ની ઐતિહાસિક સુગૌલી સંધિ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ દાવાઓ સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણા છે. ભારતની સરહદ અંગેના આ વિવાદને નેપાળમાં રાજકીય હેતુઓ માટે ઉશ્કેરવામાં આવી રહ્યો હોવાનું નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.
સુગૌલી સંધિનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ
1816માં બ્રિટિશ ઇન્ડિયા અને નેપાળ વચ્ચે થયેલી સુગૌલી સંધિ મુજબ, 'કાલી નદી'ને ભારત અને નેપાળ વચ્ચેની કુદરતી સરહદ તરીકે સ્વીકારવામાં આવી હતી. બ્રિટિશ સર્વેક્ષણો અને નકશાઓમાં પણ કાલી નદીના પશ્ચિમ કિનારાને ભારતનો હિસ્સો માનવામાં આવ્યો છે. સ્વતંત્રતા પછી, ભારતે આ સરહદી વારસો અકબંધ રાખ્યો છે અને કાલાપાણીને વાસ્તવિક સરહદ તરીકે માન્યતા આપી છે. ઐતિહાસિક પુરાવાઓ મુજબ, આ સરહદને બદલવાનો કોઈ કાનૂની આધાર નેપાળ પાસે નથી.
પરંપરા અને સંસ્કૃતિના મજબૂત પુરાવા
માત્ર દસ્તાવેજો જ નહીં, પરંતુ જમીની વાસ્તવિકતા અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ પણ આ વિસ્તારને ભારતનો હિસ્સો સાબિત કરે છે. સદીઓથી કૈલાશ માનસરોવરની પવિત્ર યાત્રા માટે લિપુલેખ પાસનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, અસ્કોટ પાલ રાજવંશના શાસનકાળથી જ આ વિસ્તારો ભારતની વહીવટી અને સાંસ્કૃતિક સીમાઓમાં સમાવિષ્ટ રહ્યા છે. ભારત અને તિબેટ વચ્ચેના પ્રાચીન વેપાર માર્ગો પણ આ જ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થતા હતા, જે આજે પણ ભારત-ચીન દ્વિપક્ષીય વેપાર માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.
રાજકીય લાભ માટે વિવાદ?
નિષ્ણાતોના મતે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી નેપાળમાં પોતાની આંતરિક રાજકીય સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે ભારત વિરોધી વાતાવરણ ઊભું કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. ઐતિહાસિક તથ્યોને નજરઅંદાજ કરીને વારંવાર નકશા બદલવાની અને સરહદી દાવા કરવાની રાજનીતિ બંને દેશોના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે.
નિષ્કર્ષ
જમીની સત્યતા એ છે કે કાલાપાણી એ કાલી નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન છે અને તે વિસ્તાર ભારતનો અવિભાજ્ય અંગ છે. ભારતે હંમેશા શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલ લાવવાની હિમાયત કરી છે, પરંતુ નેપાળના આ પાયાવિહોણા દાવાઓ ઐતિહાસિક સત્યની સામે ટકી શકે તેમ નથી. ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ છે: સરહદો ઐતિહાસિક સંધિઓથી નક્કી થાય છે, પાયાવિહોણા રાજકીય નિવેદનોથી નહીં.