લિવ-ઇન પાર્ટનર્સને પત્ની જેવા જ કાનૂની અધિકારોઃ IPC કલમ ૪૯૮-A હેઠળ મળશે ક્રૂરતા સામે રક્ષણ
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદોઃ કાયદો બદલાતી સામાજિક વાસ્તવિકતાઓ સાથે બદલાવો જોઈએ : લગ્ન વગરના સંબંધોમાં ઉત્પીડન કરનાર પુરુષ અને તેના સંબંધીઓને થશે ૩ વર્ષ સુધીની કેદ
નવી દિલ્હી, તા.૩: દેશમાં બદલાતી સામાજિક પરિસ્થિતિઓ અને સંબંધોના બદલાતા માળખાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ક્રાંતિકારી નિર્ણય આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતી મહિલાઓને પણ તેમના પાર્ટનર કે તેના પરિવાર તરફથી થતા ઉત્પીડન અને ક્રૂરતા સામે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૪૯૮-A હેઠળ સંપૂર્ણ રક્ષણ મળવાપાત્ર છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે કાનૂની સુરક્ષા માત્ર પરંપરાગત લગ્નના બંધન સુધી મર્યાદિત ન હોવી જોઈએ, પરંતુ લગ્ન જેવા સ્વરૂપ ધરાવતા લિવ-ઇન સંબંધોમાં પણ જો મહિલા પર શારીરિક, માનસિક કે નાણાકીય શોષણ થાય તો તેને કાયદાકીય કવચ મળવું જ જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં ઉમેર્યું હતું કે ભારતીય સમાજમાં હવે લિવ-ઇન સંબંધો પણ એક વાસ્તવિકતા બની ચૂકયા છે, અને કાયદાનો મુખ્ય હેતુ દરેક વ્યક્તિની સુરક્ષા અને સન્માન જાળવવાનો છે. કલમ ૪૯૮-A હેઠળ જો કોઈ પુરુષ અથવા તેના સંબંધીઓ દ્વારા મહિલા પર આત્મહત્યા કરવા મજબૂર કરવાનો, ગંભીર શારીરિક કે માનસિક ઈજા પહોંચાડવાનો અથવા મિલકત/દહેજ જેવી અયોગ્ય માંગણીઓ માટે હેરાન કરવાનો આરોપ સાબિત થાય, તો તેમાં દોષિત ઠરનારને ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદની સજા અને દંડની જોગવાઈ છે. આ અધિકાર લિવ-ઇન પાર્ટનર્સને મળવાથી હવે આવી પરિસ્થિતિમાં પીડિત મહિલાઓ સીધી અદાલતના દરવાજા ખટખટાવીને ન્યાય મેળવી શકશે.
આ નિર્ણયથી કાનૂની ક્ષેત્રે અને સામાજિક સ્તરે એક નવી ચર્ચાનો પ્રારંભ થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ અભિગમથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે માત્ર ઔપચારિક લગ્નનું પ્રમાણપત્ર ન હોવા માત્રથી કોઈ મહિલાને તેના મૂળભૂત અધિકારો અને સુરક્ષાથી વંચિત રાખી શકાય નહીં. જો કે, અદાલતે એ બાબત પણ સુનિﾍતિ કરી છે કે આ કાયદાના દુરુપયોગને રોકવા માટે સંબંધની ગંભીરતા અને પરસ્પર લગ્નનો ઈરાદો હતો કે કેમ તેની પ્રાથમિક ચકાસણી કરવામાં આવશે, જેથી માત્ર અસ્થાયી કે ક્ષણિક રહેઠાણને કારણે ખોટા કેસ ન નોંધાય.
આ ઐતિહાસિક નિર્ણય બાદ નીચલી અદાલતોમાં પેન્ડિંગ રહેલા લિવ-ઇન સંબંધોને લગતા ક્રૂરતાના કેસોમાં હવે મોટો વળાંક આવશે. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સુપ્રીમ કોર્ટની આ માર્ગદર્શિકા બાદ પોલીસ તપાસ પ્રક્રિયા અને એફઆઈઆર નોંધવાની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફાર જોવા મળશે, જે ભવિષ્યમાં મહિલા સુરક્ષા સંબંધિત કાયદાઓને વધુ મજબૂત અને વ્યાપક બનાવશે
(3:03 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
