પેરિસ, તા.૧૫: વિશ્વની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વેપાર ધમની ગણાતી હોર્મુઝ સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ની સુરક્ષાને લઈને યુરોપિયન દેશોએ એક અત્યંત ચોંકાવનારો અને સાહસિક નિર્ણય લીધો છે. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન અને યુકેના વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મર એક એવા નૌકાદળ મિશનની યોજના બનાવી રહ્યા છે જેમાં અમેરિકાને જાણીજોઈને બાકાત રાખવામાં આવશે. આ 'ઇચ્છુક ગઠબંધન' (Coalition of the Willing) નો મુખ્ય હેતુ પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો વિખરાયા બાદ વૈશ્વિક શિપિંગમાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે.
યુરોપિયન નેતાઓનું માનવું છે કે જો અમેરિકા આ મિશનનો ભાગ રહેશે, તો તણાવ ઘટવાને બદલે વધી શકે છે. મેક્રોને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, આ એક શુદ્ધ 'રક્ષણાત્મક' પ્રયાસ હશે અને તેમાં એવા કોઈ પણ પક્ષોને સામેલ કરવામાં નહીં આવે જેઓ સીધા યુદ્ધમાં સામેલ હોય. આ નિર્ણય વોશિંગ્ટન અને બ્રસેલ્સ વચ્ચે વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક વિભાજનને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
 
શું છે યુરોપનો થ્રી-પોઈન્ટ પ્લાન?
જ્યારે ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંઘર્ષ વિરામ પામશે, ત્યારે યુરોપિયન નૌકાદળ ત્રણ તબક્કે કામ કરશે:
૧. માર્ગની સફાઈ: સામુદ્રધુનીમાં ફસાયેલા જહાજોના બેકલોગને ઝડપથી દૂર કરવો.
૨. માઇન ક્લિયરન્સ: ઈરાન દ્વારા જળમાર્ગમાં બિછાવેલી દરિયાઈ સુરંગો (Mines) ને સાફ કરવી. યુરોપ પાસે આ કામ માટે ૧૫૦થી વધુ વિશેષ જહાજો છે.
૩. સેફ એસ્કોર્ટ: વાણિજ્યિક જહાજોને સુરક્ષિત રીતે પસાર કરવા માટે નૌકાદળના કાફલા સાથે રાખવા.
 
અમેરિકા સાથે કેમ પડ્યો ફાટો?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આક્રમક અભિગમથી યુરોપિયન દેશો ફાળ અનુભવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાની બંદરોની નાકાબંધી કરવાની વાતથી યુરોપ સાવધ બન્યું છે. મેક્રોને ચેતવણી આપી છે કે બળજબરીથી જળમાર્ગ ખોલવો એ 'અવાસ્તવિક' છે અને તેનાથી જહાજો પર મિસાઇલ હુમલાનું જોખમ વધી શકે છે.
બીજી તરફ, આ યોજનામાં જર્મનીએ પણ રસ દાખવ્યો છે, જે મિશનની નાણાકીય શક્તિમાં મોટો વધારો કરશે. નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, આ અઠવાડિયે યોજાનારી વર્ચ્યુઅલ સમિટમાં ભારત અને ચીનને પણ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે, પરંતુ અમેરિકાને આમંત્રણથી દૂર રાખવામાં આવ્યું છે.
 
ભારત માટે મહત્વ અને આગળનો માર્ગ
ભારત માટે હોર્મુઝ સામુદ્રધુની ઉર્જા સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ જીવનરેખા સમાન છે. જો યુરોપ આ જળમાર્ગને સુરક્ષિત કરવામાં સફળ રહે છે, તો ભારતના તેલ પુરવઠા પરનું સંકટ ટળી શકે છે. જોકે, આ મિશન માટે ઈરાન અને ઓમાન જેવા પ્રાદેશિક દેશોની મંજૂરી અનિવાર્ય હશે. ટ્રમ્પે પહેલેથી જ ચેતવણી આપી છે કે જો સાથી દેશો યુએસની નીતિને ટેકો નહીં આપે, તો તેઓ નાટો (NATO) પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા પર પુનર્વિચાર કરી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે યુરોપનો આ 'નો-યુએસ' પ્લાન વૈશ્વિક અર્થતંત્રને બચાવી શકશે કે નવી રાજકીય ખેંચતાણ ઉભી કરશે.